مدرسه راهنمایی پسرانه عرفان قزوین

سند تحول راهبردی

 نظام تربیت رسمی و عمومی[1] جمهوری اسلامی‌ایران در افق چشم انداز

 (سند مشهد مقدس)

مصوب هشتصدوبیست وششمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش

2/5/1389

متن سند در ادامه مطلب


 

 

 

سند تحول راهبردی

 نظام تربیت رسمی و عمومی[1] جمهوری اسلامی‌ایران در افق چشم انداز

 (سند مشهد مقدس)

مصوب هشتصدوبیست وششمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش

2/5/1389

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                         

 

                         

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

إِنَّ اللّهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ

 

«همانا خداوند هیچ تغییری در(اوضاع حاکم بر) جامعه ای

نمی دهد مگر آنکه ایشان (امور مربوط به) خود را

دگرگون سازند»

قران کریم: رعد/11

 

مَن عَمِل صالحاً مِن ذَکَرٍ اَو اُنثَی و هُو مؤمنٌ

فَلَنُحْیینَّهُ حَیوه‌ً طیبه‌

وَ لَنَجزِینَّهُم اَجرَهُم بِأحسَنِ ما کانوا یعملون

«هر که، مرد یا زن، عمل صالح انجام دهد و مؤمن باشد

حتماً او را به حیات طیبه‌ (زندگانی پاک و پسندیده‌ای) زنده اش می داریم،

و همانا آنان را به بهتر از آن‌‌‌چه کرده‌اند، پاداش خواهیم داد. »

 

                              قرآن کریم: نحل/97

 

 

 

 

حضرت امام خمینی (قدس سره الشریف):

من به همه مسئولین و دست اندرکاران سفارش می کنم که به هر شکل ممکن وسایل ارتقای اخلاقی و اعتقادی و علمی و هنری جوانان را فراهم سازید و آنان را تا مرز رسیدن به بهترین ارزشها و نوآوریها همراهی کنید و روح استقلال و خود کفایی را در آنان زنده نگهدارید.         

 صیحفه امام. ج 21 ص96

 

 

 

 

 

 

 

مقام معظم رهبری:

  • ما در آموزش و پرورش احتیاج به تحول داریم.
  • آموزش و پرورش کنونی کشور ما، ساخته و پرداخته فکرما وبرنامه های ما وفلسفه ما نیست، بنای کار بر آن فلسفه ای نبود که ما امروز دنبال آن هستیم.
  • تحول یک کلمه است. لکن در پشت این وجود لفظی، در پشت این کلمه، یک دنیا کار نهفته است .
  • بهترین و برجسته ترین فکر ها   باید بنشینند برای آموزش و پرورش طراحی کنند  باید فلسفه آموزش و پرورش اسلامی واضح باشد و بر اساس این فلسفه افق آینده آموزش و پرورش کشور روشن باشد   معلوم باشد  ما  دنبال چه هستیم و کجا  می خواهیم  برویم  و   بر اساس آن خط کشی بشود، برنامه ریزی بشود    و راهها مشخص بشود.  ما  به این احتیاج داریم ،آموزش و پرورش باید از  روز مرگی بیرون بیاید.   این اساس حرف است.
 
 

فهرست

1- مقدمه

7

گزارش سیر تدوین سند ملی  آموزش و پرورش

10

2- بیانیه ارزشها

14

3- بیانیه ماموریت

18

4- چشم انداز

19

مدرسه در افق چشم انداز

19

5- هدفهای کلان

22

6- راهبردهای کلان

23

7- هدفهای کلان، هدفهای عملیاتی وراهکارها

25

8- پیوست ها

 

                              مدل مفهومی

54

                              استلزامات

55

                           چالشهای کلان نظام تربیت رسمی و عمومی کشور      

57

                                    تعریف مفاهیم واصطلاحات کلیدی

79

                                     هدفهای کلان وتعریف مفهومی شاخص های مرتبط

96

                                   ویژگی های کمی مدرسه مطلوب در افق چشم انداز

106

                                    اعضای شورای عالی آموزش و پرورش

109

                                      محققان، پژوهشگران و همکاران اصلی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش

112


بسم الله الرحمن الرحیم

أَلَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللّهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرةٍ طَیِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِی السَّمَاء (ابراهیم/ 24)

 

مقدمه  

 

تحول بنیادین در نظام آموزش و پرورش مبتنی بر آرمان‌های بلند نظام اسلامی باید معطوف به چشم‌اندازی باشد که در افق روشن 1404، ترسیم‌گر ایرانی توسعه یافته با جایگاه اوّل اقتصادی، علمی و فن‌آوری در سطح منطقه با هویتی اسلامی انقلابی، الهام بخش جهان اسلام همراه با تعاملی سازنده و مؤثر در عرصه روابط بین المللی است.

هر چند در سه دهه گذشته تلاشهای وافر و قابل تقدیری از سوی مسئولان و دست اندرکاران نظام تعلیم و تربیت برای بهبود و اصلاح نظام آموزشی کشور به عمل آمد که خوشبختانه نتایج مثبت و مفیدی نیز بر جای گذاشته است لیکن هنوز آموزش و پرورش با چالش‌های جدی روبرو است و برونداد آن در طراز جمهوری اسلامی ایران و پاسخ گوی تحولات محیطی و نیازهای جامعه نمی‌باشد‌. از این رو تأکیدات حکیمانه رهبر فرزانه انقلاب اسلامی مبنی بر ضرورت تحول بنیادی در آموزش و پرورش با تکیه بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی– ایرانی وتدوین الگویی اسلامی- ایرانی برای تحول و پرهیز از الگوهای وارداتی‌، کهنه و تقلیدی محض، چراغ راه برون رفت از چالش های نظام آموزشی کشور می باشد.

خوشبختانه با درک ضرورت و اهمیت این امر و در پاسخ به ندای هوشمندانه رهبری معظم انقلاب اسلامی (دام ظله)، طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش به مثابه سند تحول راهبردی نظام آموزش و پرورش در افق چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران بنا بر مصوبه هیات دولت در دستور کار شورای عالی آموزش و پرورش قرار گرفت و سرانجام پس از شکل گیری حلقه های کارشناسی- پژوهشی با مشارکت صاحب نظران حوزوی و دانشگاهی و مدیران و کارشناسان مجرب آموزش و پرورش و سایر دستگاه های ذیربط، ضمن پایبندی به دیدگاه های حضرت امام خمینی (ره) و نظرات مقام معظم رهبری درباره تحول بنیادین نظام آموزشی و همسو با اسناد فرا دستی، از جمله سند چشم انداز بیست ساله کشور، سند مذکور تدوین گردید.

در این راستا، پس از به ثمر رسیدن مطالعات سند ملی، نخست بنیان نظری تحولات مورد نظر در نظام آموزش و پرورش(شامل فلسفه تربیت درجمهوری اسلامی ایران- فلسفه تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران – رهنامه نظام تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران) بر اساس الگوی اسلامی- ایرانی تدوین و به تأیید شورای عالی آموزش و پرورش رسیده و سپس بر این اساس سند تحول راهبردی نظام تربیت رسمی و عمومی تصویب شده است تا مبنای تحول بنیادین در آموزش و پرورش قرار گیرد.

به نظر اینجانب تحول بنیادین در نهاد تحول آفرین و انسان ساز آموزش و پرورش، امری مستمر و زمان براست که از یک سو، نیازمند عزم ملی و همراهی و مساعدت تمامی مسئولان‌، نهادهای فرا‌دستی‌، مراجع سیاست گذار و تصمیم گیر‌، فرهنگ عمومی و اجتماعی مناسب و مساعد می‌باشد و از سوی دیگر به عزم سازمانی‌، مشارکت فعال مدیران‌، معلمان، کارشناسان درون آموزش و پرورش و نیز همگامی خانواده ها و دانش آموزان عزیز نیاز دارد. این تحول هم باید در سطح کلان مدیریت و برنامه ریزی راهبردی آموزش وپرورش و در تمام زیر نظام ها و مؤلفه‌های آن ساری و جاری گردد و هم در سطح خرد و در کلاس درس و مدرسه، نشاط و شادابی حرکت به سوی آینده برتر را دامن بزند که امیدوار است با مدیریت هوشمندانه تغییر و با فراهم آوردن امکانات و منابع، به ویژه منابع انسانی کارامد و باانگیزه، آموزش و پرورش بتواند رسالت خطیر و تاریخی خویش را در تربیت انسانهایی در طراز جمهوری اسلامی ایران و احیاءگر فرهنگ و تمدن ایران اسلامی در راستای برپایی جامعه جهانی مهدوی ایفاء نماید.

در پایان لازم می دانم از تدوین کنندگان‌، پژوهشگران و همه دست اندرکاران طرح سند ملی آموزش و پرورش  و نیز از تمام تلاشگران و دلسوزان عرصه تعلیم و تربیت به ویژه وزرای پیشین آموزش و پرورش‌، مدیران و کارشناسان و معلمان‌، اعضای ستاد تحول بنیادین‌، فرهنگیان فرهیخته و صاحب نظرانی که از پیشنهادهای صائب و ارزشمند آنها در طول تدوین سند بهره مند شدیم‌، از همدلی، حمایت و احساس مسئولیت اعضای محترم دولت کریمه  ، شورای عالی انقلاب فرهنگی، نمایندگان محترم مجلس و شورای عالی آموزش و پرورش صمیمانه سپاسگذاری نمایم. ضمن تشکر از راهنمایی های ارزشمند و حمایت های رییس جمهور محترم جناب آقای دکتر محمود احمدی نژاد، سپاس ویژه خود را تقدیم رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی می‌نمایم که با رهنمودهای حکیمانه خویش‌، چراغ راه شکل گیری تحول بنیادین برای فتح  قله های رفیع پیشرفت و تعالی در آموزش وپرورش بوده اند.  

                                                     حمید‌رضا حاجی بابایی

                                                      وزیر آموزش و پرورش

                                                                            

 

گزارش سیر تدوین سند ملی آموزش و پرورش:

از آغازین روزهای انقلاب اسلامی، ایجاد تحول در آموزش و پرورش به منظور تعمیق و استمرار انقلاب فرهنگی، دغدغه‌ی رهبران و مسئولان ارشد نظام نوپای اسلامی بوده است و بر ضرورت آن پای فشرده‌اند. مدیران و متصدیان آموزش و پرورش نیز در پاسخ به این مطالبه‌ی به حق، اقدامات متعدد و متنوعی را در سطح خرد و کلان انجام داده اند تا شاید بتوانند این مجموعه‌ی تأثیرگذار در فرایند رشد و تعالی فرد و جامعه را، بیش از پیش با اهداف و آرمان های بلند انقلاب اسلامی هماهنگ و همسو نمایند. بیانات روشنگرانه و هشدارهای عالمانه ی مقام معظم رهبری مبنی بر تقلیدی و وارداتی بودن نظام آموزش و پرورش و ضرورت تحول بنیادین در این نظام، تأیید و تأکیدی بر صحت نگاه مذکور و ضرورت اقدام عاجل در این زمینه است.

به همین دلیل شورای عالی آموزش و پرورش، به عنوان مرجع سیاست گذاری در حوزه‌ی وظایف آموزش عمومی و متوسطه با درک این ضرورت و در پاسخ به نیازها و مطالبات مزبور در تاریخ 6/3/82 «طراحی و اجرای مطالعه‌ی ملی به منظور آسیب شناسی آموزش و پرورش و ترسیم چشم‌انداز آینده در برنامه های توسعه کشور» را به تصویب رساند. هیأت محترم وزیران نیز در آبان ماه 1383 بر ضرورت انجام این مهم تأکید نمود.

پس از انتخاب «شورای راهبری تدوین سند ملی» اهداف، خطوط کلی و ابعاد قلمرو سند تبیین شد و بر اساس آن «الگوی مفهومی» تدوین سند ملی (پیوست 1) طراحی و عملیات اجرایی آن از ابتدای سال 1384 آغاز گردید.

تدوین سند ملی از نظر روش شناسی «پژوهش محور» بود و ضمن استفاده از تجارب کارشناسان داخلی وبهره مندی از مطالعات بین المللی، بر انجام پژوهش های مورد نیاز تأکید داشت. بدین منظور سه کمیته مطالعاتی به شرح زیر تشکیل شد:

1- کمیته مطالعات نظری: این کمیته مطالعات متعددی را برای دستیابی به مبانی نظری و فلسفی مورد نیاز مبتنی بر آموزه های دینی و معارف اسلامی سامان داد. این مطالعات شامل ابعاد یا ساحت‌های ششگانه تربیت (ساحت‌های دینی و اخلاقی، علمی و فناوری، هنری وزیباشناختی، اقتصادی و حرفه ای، بدنی و زیستی، سیاسی واجتماعی) و نیز زیر نظام‌های آموزش و پرورش (زیر نظام‌های رهبری ومدیریت تربیتی؛ تربیت معلم و منابع انسانی؛ برنامه درسی؛ پژوهش و ارزشیابی؛ تامین و تخصیص منابع مالی؛ فضا- تجهیزات- فناوری) می باشد که در نهایت به تدوین بنیان نظری سند ملی آموزش و پرورش منجر شده است.

2- کمیته مطالعات مؤلفه های اصلی (ارزیابی وضع موجود): در این کمیته مطالعات متعدد نقد و ارزیابی وضع موجود آموزش و پرورش و شناسایی ضعف ها و قوت ها چه در ساحت‌های ششگانه تربیت و چه در مورد انواع آموزش‌های خاص (شامل فنی و حرفه ای، تیزهوشان، استثنائی، بزرگسالان، عشایر، آموزش روستایی و . . . ) انجام شده است.

3- کمیته مطالعات محیطی: مطالعه محیط های متعامل و تأثیرگذار بر عملکرد آموزش و پرورش با هدف شناسایی فرصت‌ها و تهدیدها در دستور کار این کمیته قرار گرفت و محیط های تأثیرگذار در چهار رده شناسایی شده اند:

1- محیط اول: اداری، اجرایی، دولتی، عمومی

2- محیط دوم: حقوقی، قضایی، تأمینی

3- محیط سوم: اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی

4- محیط چهارم: بین المللی

افزون بر این مطالعات ملی، انجام مطالعات استانی با تشکیل کمیته های پژوهشی استانی و نیز مصاحبه با فرهیختگان و وزیران ومقامات عالی اجرایی کشور در حوزه های دینی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در دستور کار قرار گرفت.

4- کمیته تلفیق:پس از انجام مطالعات فوق (بیش از 70 پروژه پژوهشی) و آماده شدن مواد اولیه، برای دستیابی به خروجی نهایی سند ملی «کمیته تلفیق» تشکیل شد تا در یک فرآیند روشمند بتواند سند نهایی را تولید کند.

سرانجام در پرتو عنایات الهی و توجهات ائمه معصومین (ع) و با تلاش خستگی ناپذیر دست‌اندرکاران و همراهی قریب به 500 نفر از پژوهشگران، صاحبنظران حوزه و دانشگاه، کارشناسان و مدیران آموزش و پرورش «بسته سند ملی آموزش و پرورش» برای دستیابی به تحول بنیادین در آموزش و پرورش و پاسخگویی به مطالبات مقام معظم رهبری شامل اسناد زیر تدوین و به مراجع ذی ربط جهت تصویب تقدیم شد:

            1- فلسفه تربیت در جمهوری اسلامی ایران

            2- فلسفه تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران

            3- رهنامه نظام تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران

            4- سند تحول راهبردی نظام تربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران

شورای عالی آموزش و پرورش با درک حساسیت و اهمیت موضوع، بررسی اسناد مذکور را درتاریخ 30/10/88 در دستور کار خود قرار داد و با تشکیل گردهمایی سه روزه در جوار بارگاه ملکوتی ثامن‌الحجج حضرت علی بن موسی الرضا (ع) و با حضور وزیر محترم آموزش و پرورش جناب آقای دکتر حاجی بابایی و مشارکت فعال اعضاء (پیوست7)، بررسی و تصویب آنها را آغاز کرد که به این جهت این سند به نام «سند مشهد مقدس» مزیّن شده است. شورای عالی با برگزاری بیش از 30 جلسه فعال و مفید ضمن تأیید کلی مبانی نظری و فلسفی مزبور (اسناد بندهای 1 و 2 و 3 فوق) «سند تحول راهبردی نظام تربیت رسمی و عمومی» را در جلسه 820 در تاریخ 7/2/89 به تصویب نهایی رساند.

خوشبختانه این سند در آستانه تولد مبارک و تحول آفرین حضرت مهدی (سلام الله علیه) در هشتصد وبیست و ششمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش به تاریخ 2/5/89 به امضاء ریاست محترم جمهور جناب آقای دکتر محمود احمدی نژاد رسید.در این سند، بیانیه ارزش ها، ماموریت، چشم انداز، هدف های کلان، راهبردهای کلان، هدف‌های عملیاتی و راهکارهای اجرایی به تصویب رسیده است.

در پایان ضمن سپاس بیکران به درگاه احدیت و تشکر از رهنمودهای داهیانه مقام معظم رهبری مد ظله العالی، از یکایک دست اندرکاران و یاری دهندگان این حرکت بزرگ در تاریخ آموزش و پرورش صمیمانه و خاضعانه قدردانی نموده و از وزرای محترم آموزش و پرورش و معاونان ایشان و نیز مجری محترم و اندیشه ورز طرح جناب آقای دکتر محمود مهرمحمدی، مسئول کمیته مطالعات نظری حجه الاسلام و المسلمین دکتر علیرضا صادق زاده، مسئول کمیته مطالعات مولفه های اصلی جناب آقای دکتر محمدجعفر جوادی، مسئول کمیته مطالعات محیطی جناب آقای مهندس عبدالحسین نفیسی و مسئول کمیته تلفیق جناب آقای دکتر عباس صدری تشکر ویژه دارد.

                                               مهدی نوید ادهم

                                            دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش                                               و مدیر طرح تدوین سند ملی

مصوبه هشتصدوبیست و ششمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش  تاریخ 2/5/1389

موضوع: سند تحول راهبردی نظام تربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران

 

 مبانی نظری سند ملی آموزش و پرورش شامل فلسفه تربیت درجمهوری اسلامی ایران،فلسفه تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران و رهنامه نظام تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران تایید کلی شد ولازم است مبنای تمامی سیاست گذاری ها، برنامه ریزی ها و تولید اسناد تحولی در نظام تربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد.

 

1-بیانیه ارزش‏ها

 

گزاره‏های ارزشی مندرج در بیانیه‌ی ارزش‏ها، باید‏ها و نباید‏‌هایی اساسی است که لازم است تمام اجزا و مؤلفه‏های نظام تربیت رسمی و عمومی[2] هماهنگ با آن‌ها بوده و همه ی سیاست‌گذاران و کارگزاران نظام ملتزم و پای بند به آنها باشند.

این ارزش‌ها با الهام از آموزه‌‌های قرآن و سنت پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت علیهم السلام، قانون اساسی جمهوری اسلامی‌ایران، رهنمود‌های رهبر کبیر انقلاب اسلام حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری و سند چشم‏انداز بیست ساله تهیه و تدوین شده است و با مبانی نظری سند ملی آموزش و پرورش (شامل فلسفه‌ی تربیت، فلسفه‌ی تربیت رسمی‌و عمومی و رهنامه‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران) سازگار و مستند به مضامین مندرج در آن‌ها می‌باشد.

نظام تربیت رسمی و عمومی بر ارزش‏‌های زیر استوار است:                                                                         

1- جریان تربیت[3] در تمام ساحت‌‌های شش گانه تربیت[4](شامل تربیت دینی و اخلاقی، تربیت سیاسی و اجتماعی، تربیت زیستی و بدنی، تربیت هنری و زیبا شناختی، تربیت اقتصادی و حرفه ای، تربیت علمی‌و فناوری) بر نظام معیار اسلامی (مبانی و ارزش‌‌های برگرفته از قرآن و سنت معصومین (ع) و یا سازگار با آنها) منطبق است و تربیت دینی[5] و اخلاقی در آن محوریت دارد.

2- برنقش تربیتی وهدایتی و اسوه ای پیامبر اکرم (ص) و حضرات معصومین (ع) و بر ولایت مداری برای تحقق جامعه عدل جهانی (جامعه مهدوی) تاکید می کند.

3- بر میراث فکری، سیاسی  و معنوی حضرت  امام خمینی (ره) و تعمیق علاقه و پیوند با انقلاب اسلامی، ولایت فقیه و قانون اساسی  تاکید دارد.

‏4- زمینه ساز کسب شایستگی‌های لازم فردی وجمعی با تأکید بر خصوصیات مشترک اسلامی‌– ایرانی و انقلابی در راستای  تکوین و تعالی پیوسته هویت متربیان و تشکیل جامعه سالم  اسلامی برای دستیابی به مرتبه  ای از آمادگی در  تحقق حیات طیّبه می باشد.

5- بر تکوین و تعالی جنبه‌‌های انسانی هویت متربیان برای تقویت روابط حق محور، عدالت گستر و مهرورزانه با همه انسان‌ها در سراسر جهان تاکید دارد.

6- بر بصیرت بخشی و مصونیت آفرینی در زمینه‌های گوناگون اخلاقی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی تاکید می‌نماید.

7- بر کرامت و ارزش والای انسان با تاکید بر تقوا، خودباوری، روحیه مجاهدت، آزاد اندیشی، آزادمنشی و رعایت صداقت و انصاف ارج گذاشته می‏شود.

8- بر عدالت تربیتی در ابعاد کمی‌(همگانی و الزامی) و کیفی (رعایت تفاوت‏‌های فردی، جنسیتی، قومی، فرهنگی و جغرافیایی) مبتنی است.

9- بر صیانت از وحدت ملی و انسجام اجتماعی  تأکید می شود و بر رعایت تنوع‌های قومی، فرهنگی و منطقه‌ای (هویت اختصاصی) با محوریت هویت مشترک اسلامی- ایرانی اهتمام می‌ورزد.

10- بر ایران دوستی و افتخار به تاریخ و تمدن ایران و اسلام و اهتمام به احیای تمدن اسلامی تاکید دارد.

11- بر فرهنگ و زبان فارسی استوار است و تفهیم و تفاهم براساس زبان فارسی شکل می گیرد.

12- با تاکید بر استمرار فرهنگ اسلامی- ایرانی بر تعامل نقادانه با فرهنگ خودی و سایر فرهنگ‌ها بر اساس نظام معیار اسلامی اهتمام ورزیده می شود.

13- بر منزلت علم و عالم و برخورداری از روحیه‌ی خردورزی، پرسشگری و تفکر خلاق (علم توانمند ساز و نافع) ارج می نهد.

14- نواندیشی، نوآوری و خلاقیت برای بالندگی و نیز بهبود و بهسازی مستمر مورد اهتمام است.

15- تامین کننده مصالح، نیازها و انتظارات متربیان با رعایت موازین نظام معیار اسلامی است.

16- ازجامعیت، یکپارچگی و توجه متوازن به ساحت‏های تربیت برخوردار است.

17- بر سه اصل تهذیب، تحصیل و ورزش بطور متوازن تاکید می نماید

18- به مصالح جامعه (منافع ملی) و منافع فردی با اولویت منافع ملی در موارد تزاحم، توجه توأمان دارد و بر مسئولیت پذیری اجتماعی تاکید می‌نماید.

19- با تأکید بر اصل مشارکت همه جانبه تمام ارکان و عوامل سهیم و موثر، بر نقش تربیتی مساجد، رسانه ها و نهاد‌های مردمی و اجتماعی ارج  می گذارد.

20-بر جایگاه و نقش تربیتی خانواده و افزایش مشارکت آن در تعامل اثر بخش با نظام تربیت رسمی و عمومی تاکید می نماید.

21- معلم (مربی)[6] راهنمای امین و بصیر در فرایند تربیت، اسوه دستیابی متربیان به حیات طیبه و موثرترین عنصر در تحقق ماموریت‌های نظام تربیت رسمی و عمومی می باشد.

22- مدرسه کانون تربیت رسمی و عمومی و محل کسب فرصت های تربیتی برای دستیابی به مرتبه ی قابل قبولی از حیات طیبه و تشکیل جامعه سالم اسلامی می باشد.

23- به تجربیات و دستاورد‌های علمی‌بشر و بهره‏گیری از آن‌ها در چارچوب نظام معیار اسلامی ارج گذاشته می‏شود.

24- کسب شایستگی‏های عام حرفه‌ای و مهارتی که زمینه ساز کار مولّد است و تقویت روحیه کارآفرینی را مورد تأکید قرار می دهد.

‏25- بر بهره وری و استفاده‌ی بهینه از منابع و پرهیز از اسراف و تبذیرتأکید دارد.

26- بر نقش نظام تربیت رسمی و عمومی به عنوان عامل اثرگذار اجتماعی و مولد سرمایه فرهنگی  جهت رشد و تعالی همه جانبه و پایدار و اعتلای فرهنگ عمومی تاکید دارد.

27- بر شان حاکمیتی نظام تربیت رسمی و عمومی در ابعاد سیاستگذاری، برنامه ریزی، پشتیبانی و نظارت و بر مشارکت پذیری و کاهش تصدی گری در بعد اجرا با رعایت اصل عدالت تاکید می نماید.

 

 

2- بیانیه‌ی مأموریت

 

وزارت آموزش و پرورش مهمترین نهاد تربیت رسمی وعمومی کشور، متولی جریان تربیت در ساحت‌های شش‌گانه، قوام بخش فرهنگ عمومی و تعالی بخش جامعه دانایی محور، با مشارکت خانواده ونهاد‌ها وسازمانهای دولتی و غیر دولتی است. این نهاد ماموریت دارد با تاکید بر شایستگی‌های پایه، زمینه دستیابی متربیان در سنین لازم التعلیم [7] طی 12 پایه تحصیلی به مرتبه ای از آمادگی برای تحقق حیات طیبه در ابعاد فردی و اجتماعی را بصورت نظام مند، همگانی، عادلانه و الزامی در ساختاری کارآمد و اثر بخش فراهم سازد. انجام این مهم نقش زیرساختی نظام تربیت رسمی وعمومی را در رشد و تعالی کشور ، تولید سرمایه اجتماعی و فرهنگی ، گسترش عدالت و تعاملات جهانی و ایجاد بستر‌های لازم برای تحقق آرمان‌ها و اهداف متعالی جمهوری اسلامی‌ایران و برپایی تمدن نوین اسلامی محقق می‏سازد.

 

 

 

3-چشم انداز[8]

نظام تربیت‌رسمی‌و عمومی در افق1404، مبتنی است بر نظام معیار اسلامی، فرهنگ و تمدن اسلامی- ایرانی و قوام بخش آن‏ها؛ زمینه ساز تحقق جامعه دانایی محور متناسب با اقتضائات زمان ، برخوردار از توانمندی‌های تربیتی ممتاز در سطح منطقه، الهام بخش جهان اسلام و دارای تعامل سازنده با نظام‏های تربیتی در سطح جهان، توانمند در زمینه سازی برای شکوفایی استعدادها و شکل گیری هویت یکپارچه اسلامی -ایرانی – انقلابی متربّیان با توجه به هویت اختصاصی آنان؛ کار آمد، اثر بخش، یادگیرنده، عدالت محور، مشارکت جو و رقابت پذیر؛ برخوردار از مدیران آینده نگر ،کمال جو و تحول آفرین، مربیان مومن ،فکور، دلسوز و امین، زمینه ساز جامعه عدل جهانی (جامعه مهدوی).

مدرسه در افق چشم انداز

 

بر پایه‌ی این چشم انداز، مدرسه جلوه ای است از مراتب حیات طیبه و جامعه سالم ، کانون عرضه‌ی خدمات وفرصت‏های تربیتی، زمینه ساز درک و اصلاح موقعیت[9] توسط متربّیان و تکوین وتعالی پیوسته‌ی هویت آنان بر اساس نظام معیار اسلامی، در چارچوب فلسفه و رهنامه‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی و دارای ویژگی‏های زیر است:

  • تجلی بخش فرهنگ غنی اسلامی در روابط و مناسبات (به ویژه نظم، وقت شناسی، جدیّت، همدلی، کرامت نفس،احترام و اعتماد)؛
  •  نقطه ی اتکای دولت و ملت در رشد و تعالی کشور و کانون تربیتی محله  ، پاسخگو به نیاز‏های جامعه محلی
  • برخوردار ازقدرت تصمیم گیری وبرنامه ریزی در حوزه ‌های عملیاتی در چارچوب سیاست‌های ملی، منطقه ای و محلی
  • دارای چشم انداز اختصاصی مورد توافق ذی نفعان در چارچوب سیاست‌های مصوب
  • نقش آفرین در فرایند انتخاب آگاهانه و اختیاری مسیر زندگی فردی و اجتماعی متربیان بر اساس نظام معیار اسلامی
  • دارای ظرفیت پذیرش تفاوت‌‌های فردی و پاسخ‌گوئی به مصالح، نیاز‏ها و علائق متربّیان؛
  • یادگیرنده،کمال جو، خواستار تعالی مستمر فرصت های تربیتی، تسهیل‌کننده‌ی یادگیری و تدارک بیننده‌ی خودجوش ظرفیت‏های جدید در خدمت یادگیری
  • خود ارزیاب، رقابت پذیر و پاسخگو نسبت به نظارت و ارزیابی بیرونی (نظام آموزشی)
  • تأمین کننده‌ی محیط امن، سالم، با نشاط، دوست داشتنی و برخوردار از هویت جمعی
  • برخوردار از مربیان دارای هویت یکپارچه بر اساس نظام معیار اسلامی و شایستگی‌های حرفه ای (به ویژه مومن ، دانا، فکور، امین، با انگیزه، غمخوار و دارای کرامت نفس وسعه صدر؛)
  • مبتنی بر رویکرد مدیریتی  نقد پذیر، حامی نوآوری و نواندیشی و خطرپذیر،
  • بهره مند از ظرفیت عوامل سهیم و موثر و متکی بر مشارکت ذی نفعان(با تاکید برمربیان، متربیان و خانواده)؛
  • برخوردار از بهره ی فناوری آموزشی در سطح معیار؛ با توجه به طیف منابع و رسانه‌های یادگیری( اعم از مصنوع و غیر مصنوع)
  • دارای ظرفیت تصمیم سازی برای نظام تربیت رسمی و عمومی
  • دارای تعامل اثر بخش با نهاد‌ها و کانون‌های محلی نظیر مسجد، فرهنگ سرا، کتابخانه‌های عمومی
  • دارای پیوند موثر با  موضوعات و مسائل جامعه در مقیاس محلی، منطقه ای و ملی و حضور فعال در حیات اجتماعی

 

4-هدف‌‌های کلان

 

1- تربیت انسانی مومن و متخلق به اخلاق اسلامی، پرسشگر و فکور، خلاّق و کارآفرین، سالم و با نشاط، انتخاب گر و آزاد منش، قانون گرا و نظم پذیر، عدالت خواه وصلح جو ، وطن دوست، استقلال طلب و ظلم ستیز ، جمع گرا و جهانی اندیش، خودباور و مقتصد، امیدوار و منتظر، دانا وتوانا، شجاع و ایثارگر، پاکدامن و باحیاء، مسئولیت پذیر و وظیفه شناس(شایستگی‌های  پایه در ساحت‌های شش گانه تربیت) و آماده‌ی ورود به انواع تربیت تخصصی و شغلی برای زندگی شایسته فردی، خانوادگی و اجتماعی براساس نظام معیار اسلامی

2- ارتقای نقش نظام تربیت رسمی و عمومی در رشد وتعالی کشور ، اعتلای فرهنگ عمومی و زمینه سازی برای  تکوین تمدن اسلامی- ایرانی با تأکید بر تعمیق معرفت و بصیرت دینی و سیاسی، التزام به ارزش‌های اخلاقی، وفاداری نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران، اعتقاد به اصل ولایت فقیه و مردم سالاری‌دینی، ‌تحکیم وحدت ملی، تقویت روحیه علمی، رعایت حقوق و مسئولیتهای اجتماعی، ارتقای آداب و مهارت‏های زندگی، بهداشتی و زیست محیطی

3- گسترش و تامین همه جانبه‌ی عدالت تربیتی

4- برقراری نظام اثر بخش و کارآمد مدیریت منابع انسانی

5- افزایش مشارکت همه جانبه در نظام تربیت رسمی و عمومی

6- بهسازی و تحول در زیرساخت‏های کالبدی، مالی و فناوری

7- ارتقای بهره وری و افزایش کارایی و اثر بخشی در نظام تربیت رسمی و عمومی

8- کسب موقعیت نخست تربیتی در منطقه و جهان اسلام و ارتقای فزاینده جایگاه تربیتی ایران در سطح جهانی

 

5-راهبردهای کلان

 

1- بهینه سازی سیاست‌ها به منظور نهادینه کردن نگاه یکپارچه به جریان تربیت و رویکرد فرهنگی– تربیتی در کلیه مولفه‌های نظام تربیت رسمی و عمومی (هدف‌های 1، 2،4،  5 و 6)

2- تقویت حوزه‏های یادگیری دینی انسانی و اجتماعی در نظام تربیت رسمی و عمومی (هدف‌های 1،2 و4)

3- طراحی ، تدوین و اجرای برنامه درسی ملی مبتنی بر رهنامه نظام تربیت رسمی و عمومی و مضامین مندرج در این سند (هدف‌های 1،2 و4)

4- طراحی ،تدوین و اجرای نظام تربیت معلم و ارتقای منابع انسانی مبتنی بر رهنامه نظام تربیت رسمی و عمومی و مضامین مندرج در این سند (هدف‌های 1،2 ،4و7)

5-طراحی، تدوین واجرای اسناد تحولی، طرح ها و برنامه های کوتاه مدت و میان مدت مبتنی بر رهنامه نظام تربیت رسمی و عمومی و مضامین مندرج در این سند(هدف های 6،5،4،2،7)

6- بستر سازی برای استقرار نظام  مدیریت کارآمد، ‌اثربخش،مسئولیت پذیر و پاسخ‏گو‌ ، کمال‏جو و رقابتی (هدف‏های3، 4و7)

7- بستر سازی برای استقرار نظام کارآمد منابع و مصارف (هدف های 4،5، 6 و7)

8- ترویج و نهادینه سازی فرهنگ پژوهش و ارزشیابی در کلیه سطوح تصمیم گیری در نظام تربیت رسمی و عمومی(هدف‌های 1، 2، 4، 7 و 8)

9- سامان بخشی به نظام طراحی، ساخت، مقاوم سازی، نگهداری و بهره برداری از فضاهای کالبدی با تاکید بر ایجاد ظرفیت‏های جدید از طریق کاهش تصدی گری در حوزه اجرا (هدف های 5، 6 و7)

10- نهادینه کردن عدالت تربیتی با تمرکز برکیفیت  فرصت های  تربیتی هماهنگ با نظام معیاراسلامی‌(هدف‌های 2،3،6و7)

11- بهینه سازی سیاست ها در زمینه توسعه مشارکت نهادهای سهیم و موثر در نظام تربیت رسمی و عمومی (هدف های3، 4، 5 ،6و 7)

12- توسعه ظرفیت پژوهش و نو آوری، نظریه پردازی و مستند سازی تجربیات تربیتی بومی‌(هدف های 2 و 8)

13- بهینه سازی سیاست‏های ناظر به کاربرد فناوری در نظام تربیت رسمی و عمومی (هدف های 5، 6 و7)

14- بستر سازی برای ارتقاء منزلت اخلاقی، فرهنگی- اجتماعی و حرفه‏ای معلمان  (هدف های 2، 4 و 6)

 

 

 

 

 

 

 

6-هدف‏های کلان، هدف‏های عملیاتی و راه‏کارها

 

هدف‏‌های عملیاتی و راهکار‌های ذیل آنها، لزوماً از تناظر یک به یک با هدف‏‌های کلان برخوردار نیستند. از این رو، برخی هدف‏‌های عملیاتی و نیز راهکار‌های ذیل یک هدف‏ کلان، ممکن است با هدف‏‌های کلان دیگری نیز مرتبط باشند. با توجه به این گونه ارتباط‏ها، هر راهکار، برای هدفی که ذیل آن آمده است، جنبه اصلی و برای برخی هدف‏‌های دیگر جنبه مکمل دارند. به‏هنگام عملیاتی کردن احکام این سند، لازم است در تدوین برنامه‏‌های میان مدت و کوتاه مدت این گونه پیوستگی‏ها مورد توجه قرار گیرد.

هدف  کلان اول- تربیت انسانی مومن و متخلق به اخلاق اسلامی، پرسشگر و فکور، خلاّق و کارآفرین، سالم و با نشاط، انتخاب گر و آزاد منش، قانون گرا و نظم پذیر، عدالت خواه وصلح جو ، وطن دوست، استقلال طلب و ظلم ستیز ، جمع گرا و جهانی اندیش، خودباور و مقتصد، امیدوار و منتظر، دانا وتوانا، شجاع و ایثارگر، پاکدامن و باحیاء، مسئولیت پذیر و وظیفه شناس، (شایستگی‌های  پایه در ساحت‌های شش گانه تربیت) و آماده‌ی ورود به انواع تربیت تخصصی و شغلی برای زندگی شایسته فردی، خانوادگی و اجتماعی براساس نظام معیار اسلامی

1- پرورش تربیت یافتگانی که:

-دین حق (اسلام) را‏ به عنوان نظام معیار برمی‌گزینند و آگاهانه و آزادانه جهت تکوین و تعالی اخلاقی خود و دست یابی به مرتبه ای از حیات طیبه، ازآن تبعیت می نمایندو به رعایت احکام دین و موازین اخلاقی مقید هستند.

 -از دانش‏‌های پایه و عمومی، هم چنین از شایستگی تفکر، درک و کشف پدیده‌ها و رویدادها، دانش، بینش و مهارت‌ها و روحیه‌ی مواجهه‌ی‏ علمی و فناورانه با مسائل فردی و اجتماعی برخوردارند.

-با درک مفاهیم اقتصادی، از شایستگی سامان دهی به هویت خود از طریق کار و تلاش و روحیه‌ی کارآفرینی، انضباط مالی، مصرف بهینه و دوری از اسراف و تبذیر برخوردارند و‏ با رعایت وجدان، عدالت و انصاف در روابط با دیگران در فعالیت‌های اقتصادی در مقیاس خانوادگی، ملی و جهانی مشارکت می نمایند.

-با درک مفاهیم سیاسی و اجتماعی و اندیشه‏ورزی در آن‌ها، شایستگی رویارویی مسئولانه و خردمندانه با تحولات اجتماعی و سیاسی را کسب می‌کنند و با رعایت وحدت و تفاهم ملی، در دفاع از عزت و اقتدار ملی می‌کوشند و با روحیه‌ی مسئولیت پذیری و تحول گرایی و برخوردار از مهارت‌‌های ارتباطی، در حیات اجتماعی (در سطوح محلی تا جهانی) با رعایت اصول بر گرفته از نظام معیار اسلامی، مشارکت مؤثر دارند.

-با درک مفاهیم بهداشت فردی و اجتماعی و مسائل زیست بوم طبیعی و شهری، شایستگی حفظ و ارتقای سلامت فردی و بهداشت محیطی را کسب می‌کنند و با گرایش به ورزش و تفریحات سالم فردی و گروهی، به نیازهای جسمی و روانی خود و جامعه‏ بر اساس اصول برگرفته از نظام معیار اسلامی، پاسخ می‌دهند.

-با قدر شناسی و درک زیبا شناسانه‌ی پدیده‌ها (اعم از طبیعی و بشر ساخته)، درک مفاهیم فرهنگی و میان فرهنگی‏ و بهره گیری از قدرت تخیل ،مهارتهای اولیه در خلق آثار فرهنگی و هنری را به دست می‌آورند و برای حفظ و تعالی میراث فرهنگی، تمدنی و هنری در سطح ملی و جهانی می کوشند.

 

 

راهکار 1/1- اهتمام به اجرای برنامه درسی ملی براساس مجموعه مصوبات سند ملی و بازتولید  برنامه‌های درسی موجود

راهکار 2/1- توسعه شایستگی‌های علمی، پژوهشی و فناوری متربیان در راستای تحقق اهداف نقشه جامع علمی کشور

راهکار 3/1- تحکیم فضائل اخلاقی در محیط‌‌های تربیتی و در بین متربیان، با تأکید بر اولویت کرامت نفس و صداقت و نظم در دوره ابتدایی و فضیلت حیاء و عفت، مسئولیت پذیری و کرامت نفس در دوره متوسطه

راهکار 4/1- توسعه‌ی فرهنگ و سواد قرآنی و ایجاد انس با قرآن در متربّیان

راهکار 5/1- ترویج و نهادینه سازی فرهنگ تولی و تبری،امر به معروف ونهی از منکر، انتظار(زمینه سازی برای استقرار دولت عدل مهدوی(عج))

راهکار 6/1- توسعه و نهادینه سازی فرهنگ اقامه نماز در مدرسه

راهکار 7/1- توسعه‌ی قابلیت‌های زیبا شناختی، به ویژه قدرت تخیل در متربیان و مربیان

راهکار 8/1- توسعه‌ی شایستگی‌های حرفه ای، اقتصادی و کارآفرینی در متربیان با تأکید بر استفاده از مراکز آموزش خارج از مدرسه

راهکار 9/1- اصلاح سازوکار و معیارهای سنجش، گزینش ،جذب و ارتقای منابع انسانی، هم‌سو با ویژگی‏های فوق و شایستگی‌‌های مورد نیاز برای اجرای برنامه درسی ملی

راهکار 10/1- تقویت آموزش زبان‏های فارسی (اصلی) و عربی در چارچوب بخش الزامی برنامه ی درسی، برای تقویت و تحکیم هویت اسلامی و ایرانی؛

راهکار 11/1- ارائه‌ی آموزش زبان خارجی در چارچوب بخش انتخابی (نیمه تجویزی) برنامه‌ی درسی، با رعایت اصل تقویت و تثبیت هویت اسلامی-ایرانی؛

 

 

2- تنوع بخشی به محیط‏های یادگیری در فرایند تربیت رسمی و عمومی

راهکار 1/2- پیشنهاد و ترغیب به ایجاد محیط‌های یادگیری خارج از مدرسه(از قبیل پژوهش سراها، اردوگاه‌ها، خانه‏های علم و فناوری، خانه‏های فرهنگ، کتابخانه‌های عمومی، موزه‏های تخصصی علوم و فناوری، مراکز کارآفرینی، ورزشگاه‌هاوسایر مراکزمشابه) و برقراری تعامل اثربخش بین این محیط‌ها و مدارس.

راهکار 2/2- تقویت و غنی سازی واحد اطلاعات و منابع یادگیری[10] در سطح مدرسه با بهره گیری از فناوری‌‌های جدید.

راهکار 3/2- ایجاد انگیزه و تقویت فرهنگ بهره برداری از ظرفیت نهادها و مؤسسات مستقر در سطح جامعه در غنا بخشی به محیط‏های یادگیری در چارجوب موازین تربیتی؛

راهکار 4/2- نهادینه سازی مؤلفه‏های انتخابی (نیمه تجویزی) و اختیاری (غیر تجویزی)[11] برنامه‌ی درسی درسطوح مختلف تحصیلی با جلب مشارکت  نهاد‏ها و مؤسسات سهیم و مؤثر در جریان تربیت رسمی وعمومی

راهکار 5/2- توسعه‌ی تعاملات نظام تربیت رسمی و عمومی با جامعه و سایر دستگاه‌ها و نهادها از طریق گسترش ساختار تلفیقی و مسئله محور در طراحی و اجرای برنامه‏های درسی.

 

 

 

3-اصلاح محتوا ، ارتقای جایگاه و کیفیت علوم انسانی در نظام تربیت رسمی‌و عمومی

راهکار 1/3- اصلاح برنامه‌‌های درسی و غنی سازی محتوای رشته علوم انسانی و دروس علوم انسانی سایر رشته ها مبتنی بر آموزه‌‌های وحیانی و معارف اسلامی با مشارکت حوزه‌‌های علمیه ،دانشگاه‌ها و مراکز علمی‌و پژوهشی

راهکار 2/3- تقویت جنبه های کاربردی در آموزش علوم انسانی متناسب با نیازهای فردی و اجتماعی برای تغییر و اصلاح نگرش‏ها  در خصوص نقش علوم انسانی در تربیت متربیان و رشد و تعالی کشور

راهکار 3/3- اصلاح ضوابط و ایجاد انگیزه برای جذب استعدادهای برتر به رشته‌ی علوم انسانی در دوره‌ی متوسطه

راهکار 4/3- سرمایه گذاری برای ارتقای کیفیت مدارس و تربیت یافتگان علوم انسانی درکلیه‌ی ابعاد با تاکید بر تربیت نیروی انسانی کارآمد

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هدف کلان دوم- ارتقای نقش نظام تربیت رسمی و عمومی در رشد وتعالی  کشور ، اعتلای فرهنگ عمومی و زمینه سازی برای  تکوین تمدن اسلامی- ایرانی با تأکید بر تعمیق معرفت و بصیرت دینی و سیاسی، التزام به ارزش‌های اخلاقی، وفاداری نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران، اعتقاد به اصل ولایت فقیه و مردم سالاری‌دینی، ‌تحکیم وحدت ملی، تقویت روحیه علمی، رعایت حقوق و مسئولیتهای شهروندی، ارتقای آداب و مهارت‏های زندگی، بهداشتی و زیست محیطی

4- افزایش مشارکت نظام تربیت رسمی و عمومی  در رشد و تعالی کشور به عنوان نهاد مولد سرمایه فرهنگی و اجتماعی

راهکار 1/4- افزایش مشروعیت و مقبولیت نظام تربیت رسمی وعمومی برای ایفای نقش  موثر  در سطح  مردم و حاکمیت

راهکار 2/4- فراهم آوردن سازوکار‌های قانونی برای حضور فعال وموثر نظام تربیت رسمی وعمومی درنهاد‌های سیاست گذار وتصمیم ساز فرادستی به عنوان یکی از ارکان تعالی و پیشرفت همه جانبه و پایدار

راهکار 3/4- نقش آفرینی در واکاوی آسیب‌‌های فرهنگ عمومی‌و مشارکت فعال در ارتقای سطح فرهنگ جامعه با همکاری نهادها و موسسات ذی ربط.

راهکار 4/4- تقویت اطمینان و اعتماد عمومی(به ویژه والدین) در نقش آفرینی موثر نظام تربیت رسمی وعمومی در تربیت متربیان

راهکار5/4-  بسترسازی برای افزایش نقش والدین و متربیان در فرایند تقویت فرهنگ عمومی‌با استفاده از ظرفیت‌ها و توانمندی‌ها

5- تغییر نگرش به آموزش و پرورش به عنوان  سازمان فراگیر و نیروی اثرگذار اجتماعی در خدمت اهداف رشد و تعالی                      کشور(به ویژه اهداف فرهنگی و اجتماعی) و پاسخگوئی مسئولانه خصوصا به نیازهای مستحدث و فوریت‌های جامعه

راهکار 1/5-تبیین جایگاه نظام تربیت رسمی و عمومی در تولید سرمایه اجتماعی و فرهنگی از منظر معارف اسلامی و جلوگیری از کوچک انگاری نقش آن در آینده کشور

راهکار 2/5- آماده سازی کلیه عناصر نظام تربیت رسمی و عمومی و بسیج امکانات برای مشارکت فعال در برخورد با نیاز‌های عمومی  و فوری جامعه (مانند بیماری‌های فراگیر، زلزله و....)

 

6- افزایش مشارکت معلمان و متربیان در عرصه‏‌های دینی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی  در سطح محلی و ملی با محوریت مدرسه

راهکار1/6- بستر سازی برای تقویت مرجعیت و منزلت فرهنگی و اجتماعی معلمان با اتکا به ظرفیت‏های درون و برون نظام تربیت رسمی وعمومی ؛

راهکار2/6- بستر سازی برای حضور فعال معلمان و متربیان در تشکل‏های رسمی و قانونی مرتبط با اتکا به ظرفیت‏های درون و برون آموزش وپرورش؛

راهکار3/6- فرصت سازی و رفع موانع برای مشارکت آگاهانه‌ی  واثربخش معلمان و متربیان در عرصه‏ها و مناسبت‏های محلی وملی

 

7- افزایش نقش مدرسه به عنوان کانون پیشرفت محلی، به ویژه در ابعاد فرهنگی – اجتماعی

راهکار 1/7- تبیین نظری وابستگی متقابل مدرسه و جامعه‌ی محلی با تأکید بر نقش آفرینی مدرسه در پیشرفت محله و ترویج آن در سطح عموم افراد جامعه با اولویت والدین و نخبگان

راهکار2/7 – فراهم آوردن زمینه‌های لازم برای ارتقای نقش مدرسه به نهاد الگو و کانون کسب تجربیات تربیتی محله وجلوه ای از جامعه سالم اسلامی و حیات طیبه

راهکار 3/7 -فرصت سازی برای حضور فعال و مشارکت جویانه و همه جانبه والدین و سایر اقشار اجتماعی در محیط مدرسه با تدارک فرصت‏هائی مانند جشنواره‏ها، همایش‏ها، نمایشگاه‏ها و دور‌های آموزشی

راهکار4/7- رصد کردن «برنامه‌ی‌ درسی پنهان» یا تجربیات یادگیری مثبت و منفی و تلاش برای ایجاد همسویی میان اجزای این برنامه با اهداف فرهنگی و اجتماعی نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار5/7- زمینه سازی برای بسط فرهنگ مشارکت در پیشرفت محلی با تأکید بر نقش مدیران، معلمان ومربیان مدارس وتقویت همکاری مدرسه با مراکز علمی ‌و فرهنگی محله  به ویژه مسجدوکانون‌‌های مذهبی

 

8- کمک به افزایش سطح توانایی‌های  والدین  در ایفای نقش تربیتی متناسب با اقتضائات جامعه دانایی محور

راهکار 1/8- تقویت نقش نهاد‌های مقوم همکاری فیما بین والدین و مدرسه در اعتلای فرهنگ عمومی

راهکار 2/8 – زمینه سازی برای مدیریت بهینه ی محیط رسانه ای با محوریت خانواده

راهکار3/8- تبیین نقش مدرسه، رسانه‏ها و خانواده در تأمین پیش نیازهای ورود کودک به مدرسه وتلاش برای هماهنگی و همسویی آنها با هم و با اهداف نظام تربیت رسمی و عمومی 

راهکار 4/8- گسترش آموزش‌‌های فرهنگی وتربیتی خانواده‌ها

راهکار 5/8- کمک به ترویج و تعمیق سواد رسانه ای در میان والدین و زمینه سازی برای بهره برداری مناسب از محیط نوظهور یادگیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هدف کلان سوم– گسترش و تامین همه جانبه‌ی عدالت تربیتی؛ در نظام تربیت رسمی وعمومی

9- بسط عدالت در دسترسی به فرصت‏‌های تربیتی برخوردار از کیفیت، برای آحاد جمعیت لازم‌التعلیم کشور

راهکار 1/9- جلب مشارکت فعال نهادهای فرهنگی در توسعه‌ی فرهنگ عمومی جهت مطالبه‌ و گسترش فرصت‏های تربیتی برخوردار از کیفیت

راهکار 2/9- بومی‌سازی و اجرای برنامه‌ی «آموزش برای همه»[12]

راهکار 3/9-  تعمیم آموزش‏های موسوم به پیش دبستانی به ویژه در مناطق محروم ونیازمند

راهکار 4/9- توانمند سازی متربیان ساکن در مناطق محروم، روستاها، حاشیه‌ی شهرها، عشایر کوچ رو و هم‌چنین مناطق دوزبانه و با نیازهای ویژه، از طریق توسعه‌ی فرصت‌های دسترسی به آموزش‌های با کیفیت معیار

راهکار 5/9-  تعمیم سواد رایانه ای مربیان و توسعه‌ی بهره برداری از فناوری‏های آموزشی نوین، جهت اثر بخش کردن  فرایند یاددهی یادگیری

راهکار 6/9- توسعه ی ضریب نفوذ اینترنت و اینترانت با اولویت پرکردن شکاف دیجیتالی در چارچوب نظام معیار اسلامی

راهکار 7/9- طراحی و استقرار نظام توزیع بهینه و عادلانه منابع انسانی ،مالی، رشته‌‌های تحصیلی، مدارس بر اساس مطالعات آمایش سرزمین

 

10- تنوع بخشی در ارائه‌ی خدمات و فرصت‏های تربیتی متناسب با مصالح جامعه، نیازهاو علائق متربیان در راستای تکوین هویت اختصاصی ایشان

راهکار 1/10- اهتمام به تعمیم و توسعه «آموزش فراگیر» و ایجاد تنوع در فرصت‏های تربیتی این مراکز برای پاسخ‌گوئی به نیاز‌های متنوع متربیان بویژه دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه(جز در موارد خاص و ضروری)

راهکار 2/10- انطباق برنامه‏های درسی با نیازها و علائق متربیان، در چارچوب ساختار سه وجهی برنامه‌ی درسی[13] و به‌کارگیری شیوه‏های اجرائی متناسب با هریک

راهکار 3/10- تأمین نیاز‏های ویژه‌ی تربیتی متربیان متعلق به اقوام و خرده فرهنگ‏های ایرانی و همچنین متربیان عشایر و ساکن در روستا‏ها، در چارچوب موازین مندرج در قانون اساسی و فلسفه‌ی تربیت رسمی و عمومی

راهکار 4/10- گسترش بهره برداری از ظرفیت آموزش‏های غیر حضوری ومجازی در برنامه ریزی‏های کلان ناظر به توسعه‌ی کمی و کیفی آموزش

 

 

هدف کلان چهارم -    برقراری نظام اثر بخش و   کارآمد   مدیریت منابع انسانی (   شامل جذب، تربیت، نگهداشت، به‌کارگیری بهینه، ارزشیابی و ارتقاء)

11- ارتقاء منزلت اجتماعی  و جایگاه  حرفه ا‌ی منابع انسانی با تاکید بر  معلمان

راهکار 1/11- زمینه سازی برای اعتلای فرهنگ عمومی‌در تکریم و پاسداشت مقام معلم

راهکار 2/11- استقرار نظام سنجش صلاحیت‌های عمومی‌، تخصصی و حرفه ای، تعیین ملاک‏های ارزیابی و ارتقای مرتبه و رکود علمی و تربیتی معلمان و نهادینه سازی انگیزه ارتقاء شغلی در آنان  

راهکار 3/11- برقراری نظام شایسته سالاری در احراز مناصب مدیریتی در سطوح مختلف نظام تربیت رسمی‌و عمومی‌با تاکید بر برخورداری از پیشینه آموزشی پژوهشی و تجربی مناسب

راهکار 4/11- زمینه‌سازی برای اصلاح قوانین و مقررات موجود استخدامی، مالی و اداری متناسب با حرَف تخصصی سخت و پیچیده؛

 

12- بازتعریف سیاست‌‌های تربیت  و نگهداشت معلمان با تاکید بر نقش  آموزش و پرورش

راهکار 1/12- استقرار نظام ملی تربیت معلم با رویکرد آموزش تخصصی تربیت محور توسط وزارت آموزش و پرورش  با همکاری دستگاه های ذیربط

راهکار 2/12- طراحی نظام تربیت حرفه ای در آموزش و پرورش با تاکید بر حفظ تعامل مستمر دانشجو معلم با نهاد علمی‌و پژوهشی در طی این دوره و فراهم آوردن امکان کسب تجربیات واقعی از کلاس درس و محیط های آموزشی

راهکار 3/12- فراهم آوردن زمینه جذب استعداد‌‌های برتر به رشته‌‌های تربیت معلم

راهکار 4/12- ایجاد انعطاف در برنامه های درسی تربیت معلم متناسب با تحولات علمی و نیازهای نظام تربیت رسمی و عمومی با تاکید بر رویکرد تلفیقی و به روز رسانی توانمندی های تربیتی و تخصصی معلمان

13- باز تنظیم  اصول حاکم بر برنامه‌ی درسی تربیت معلم(با تأکید بر کارورزی) و انطباق سطح شایستگی‏های حرفه ای معلمان موجود با مقتضیات الگوی برنامه‌ی درسی در  نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار 1/13- توانمند سازی معلمان در درک و بهبود مداوم موقعیت خویش (گشودگی مداوم در برابر تجربیات جدید ، یادگیری خود آغازگر[14]، نقادی وارزیابی مداوم عملکرد خود) بر اساس نظام معیار اسلامی

راهکار 2/13- استقرار سازوکار‌های توانمند ساز معلمان برای مداخله‌ی مؤثر آنان در برنامه ریزی درسی در سطح مدرسه، به ویژه ساز وکار‌هایی که به تقویت هویت حرف‌های آنان می‌انجامد، مانند سازوکار «درس پژوهی[15]» و ایجاد شبکه‌ی توانمندساز مربیان

راهکار 3/13- بسط و توسعه‌ی زمینه پژوهندگی و افزایش توانمندی‏های حرفه ای به شکل فردی و گروهی میان معلمان و تبادل تجارب و دستاوردها در سطح محلی وملی

راهکار 4/13- ایجاد قابلیت‏های نقد و اصلاح برنامه‏های درسی و صلاحیت‏های پژوهشی، فناوری، مشاوره و راهنمائی و سواد اطلاعاتی در معلمان و مدیران آموزشگاهی(به ویژه برای دوره دبستان)

14- برقراری الگوی جبران خدمات و تأمین رفاه نیروی انسانی درخور منزلت فرهنگیان  با توجه به لزوم تمام وقت شدن آنان

راهکار 1/14- بهینه سازی نظام پرداخت‏ها، مبتنی بر شایستگی ها و بر اساس رویکرد رقابتی؛

راهکار 2/14- برقراری نظام تأمین اجتماعی فراگیر، برای تأمین آتیه‌ی مربیان و سایر کارکنان با تکیه بربیمه‏های اتکایی و با دارا بودن قابلیت انتقال دوطرفه‌ی سوابق و مزایای کسب شده بین دو نظام استخدام دولتی و نظام تأمین اجتماعی فراگیر.

راهکار 3/14- فراهم آوردن تسهیلات و امتیازات مناسب برای جذب و نگاهداشت نیرو‌های کارآمد در دوره ابتدائی

راهکار 4/14-تمهید مقدمات برای افزایش انگیزه مربیان با ساماندهی مناسب خدمات و امکانات رفاهی و رفع مشکلات مادی و معیشتی آنان

 

 

 

هدف کلان پنجم – افزایش مشارکت همه جانبه در نظام تربیت رسمی و عمومی

15.جلب مشارکت همه جانبه  بخش عمومی‌و غیر دولتی

راهکار1/15- بسط فرهنگ نیکوکاری و تعاون‌، مشارکت پذیری ومشارکت جویی ،با الهام از آموزه‏های دینی برای پاسخ‌گویی به نیاز‏های نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار3/15-  ایجاد تسهیلات قانونی و سازوکارهای تشویقی وانگیزشی لازم (اعم از مادی و معنوی)، برای استمرار و تقویت مشارکت همه جانبه بخش غیر دولتی در نظام تربیت رسمی وعمومی

راهکار3/15- حفظ و ارتقای مستمر سطح مشارکت خیرین مدرسه ساز

 

16.افزایش مشارکت کلیه‌ی ارکان و عوامل سهیم و مؤثر در تربیت رسمی و عمومی

   راهکار1/16- استفاده بهینه از ظرفیت‌‌های قانونی برای امکان پذیر نمودن سیاست‌گذاری‏های هم‌سو با اهداف و برنامه‏های نظام تربیت رسمی و عمومی، در سطح حاکمیت و نظارت بر اجرای آن‏ها

   راهکار2/16- تدوین برنامه جامع مشارکت سازنده و اثربخش معلمان، متربیان و اولیاء در تربیت رسمی و عمومی

   راهکار3/16- ایجاد ساز وکارهای قانونی برای مشارکت سازنده و اثر بخش خانواده ها و رسانه ها و افزایش همسویی آنان با اهداف و برنامه های نظام تربیت رسمی و عمومی

   راهکار4/16- تدوین برنامه‌ی جامع برای مشارکت سازنده و اثربخش حوزه‏های علمیه و کانون‏های دینی در نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار5/16- افزایش کارآمدی شوراهای درون مدرسه (شورای معلمان، انجمن اولیاء و مربیان، شورای دانش‌آموزان، شورای مدرسه)با رعایت اصول تربیتی

 

17. کاهش تصدی گری درامور غیر حاکمیتی و  تأکید بر  نقش سیاست گذاری، برنامه ریزی، پشتیبانی و نظارت  حاکمیت

راهکار1/17- بهینه سازی سیاست‌های وزارت آموزش و پرورش وسایر عوامل سهیم و موثر در خصوص تربیت فنی و حرفه ای  وکاردانش در چارچوب هدف‌های تربیت رسمی و عمومی و هم‌سو با رویکرد «تخصص گرایی نرم»

راهکار2/17- بهینه سازی سیاست‌های نظام تربیت رسمی وعمومی در زمینه‌ی آموزش بزرگ‌سالان، با جلب مشارکت بخش غیردولتی 

راهکار3/17- استفاده از ظرفیت بخش غیر دولتی در ساخت و ساز و نگه‌داری مدارس، در چارچوب سیاست‏های نظام تربیت رسمی وعمومی 

راهکار4/17- توسعه مشارکت بخش‌‌های دولتی و غیردولتی در انجام امور مربوط به تولید مواد ومنابع یادگیری (به ویژه کتاب درسی)، چاپ و توزیع در چارچوب سیاست‏های آموزش و پرورش

 

 

18. افزایش نقش شوراهای آموزش و پرورش استان، مناطق و مدارس در تقویت فعالیت‌های تربیتی استان و منطقه و مدرسه در چارچوب سیاست‏ها و برنامه‏های ملی

راهکار1/18- بستر سازی، رفع موانع و ارتقای ظرفیت های حرفه ای منابع انسانی و فراهم آوردن شرایط برای ایفای نقش مؤثر شورای استان‌ها و مناطق متناسب با مأموریت‌ها و وظایف جدید

راهکار2/18- ایجاد تمهیدات لازم برای تغییر فرهنگ سازمانی در سطوح مختلف جهت همراهی با سیاست  تفویض اختیار و کاهش تمرکز 

راهکار3/18- تقویت فرهنگ خودباوری و مسئولیت پذیری در استان و منطقه، متناسب با ویژگی‏های سازمان یادگیرنده و در چارچوب انتظارات  از کارگزار فکور

راهکار4/18- اصلاح قوانین و مقررات موجود در راستای تقویت نقش شورا‏‌های آموزش و پرورش استان‌ها و مناطق و مدارس متناسب با مقتضیات تربیتی و برنامه‏های توسعه و هماهنگ با رویکرد چابک سازی و تمرکززدایی

 

 

 

هدف کلان ششم– بهسازی و تحول در زیرساخت‏های کالبدی، مالی و فناوری برای تحقق اهداف نظام تربیت رسمی و عمومی

19. متناسب سازی فضاهای تربیتی با ویژگی‌‌های متربیان و اقتضائات فرهنگ ایرانی- اسلامی‌و شرائط اقلیمی، فرهنگی و جغرافیایی

راهکار1/19- طراحی الگوی فضای مطلوب تربیتی و تدوین استانداردهای فضا وتجهیزات مورد نیاز مدارس و تصویب آن در مراجع ذیربط

راهکار 2/19- طراحی و ساخت فضا‌های تربیتی متناسب با اقتضائات برنامه‌ی درسی، ساحت‌‌های شش‌‌گانه  تربیت، استاندار‌های تربیتی، تحولات جمعیتی ، اصول شهرسازی و شرایط اقلیمی‌با تأکید بر استفاده از زمین‌‌های مناسب و معماری ایرانی -اسلامی؛

راهکار3/19- استانداردسازی، بازسازی، ایمن سازی و  مقاوم سازی فضاهای تربیتی و اداری؛

راهکار4/19- اولویت بخشی به رویکرد ساخت مجتمع‏های تربیتی در شهر‏های جدیدالتأسیس و مناطق  واجد شرائط.

راهکار5/19 – متناسب سازی فضاهای تربیتی بر اساس  نیازهای ویژه وتفاوتهای جنسیتی متربیان

راهکار 6/19-تامین فضای مناسب و امکانات تربیت بدنی در درون مدرسه و استفاده بهینه ازفضاها و امکانات خارج از مدرسه با رعایت اصول تربیتی

20. تأمین، تخصیص و تنوع بخشی به منابع مالی، متناسب با نیاز‏های کمّی و کیفی نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار1/20 – مدیریت بهینه‌ی منابع و مصارف و شفاف سازی عملکرد مالی نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار 2/20- شفاف‌سازی و برنامه‌ریزی برای افزایش سهم اعتبارات آموزش و پرورش از تولید ناخالص داخلی

راهکار 3/20- افزایش سهم هزینه‌‌های غیر پرسنلی در بودجه جاری آموزش و پرورش

راهکار4/20- تقویت سهم هزینه‏های آموزشی در سبد هزینه‏های خانوار

راهکار 5/20- اولویت بخشی به آموزش ابتدایی در تامین و تخصیص منابع

راهکار6/20- طراحی ساز‌وکارهای تنوع بخشی به منابع مالی دولتی و غیردولتی (از قبیل استفاده از معافیت مالیاتی، موقوفات، زکات و خمس و سایر وجوه شرعیه)

 

21. استفاده بهینه از تجهیزات و فناوری‌‌های نوین

راهکار 1/21- رصد کردن تحولات فناوری و بازتولید برنامه‌‌های درسی متناسب با نیاز‌های عصر حاضر مبتنی بر نظام معیار اسلامی

راهکار 2/21- تأمین زیرساخت‌ها و تجهیز مدارس به فناوری‌‌های تربیتی (سخت افزاری و نرم  افزاری) متناسب با نیاز برنامه‌‌های درسی

راهکار 3/21- توانمندسازی منابع انسانی برای استفاده هوشمندانه از ظرفیت و فرصت فناوری‌‌های  نوین

راهکار 4/21- تولید و به کارگیری محتوای الکترونیکی متناسب با نیاز متربیان  و مدارس با بهره مندی از ظرفیت بخش غیردولتی در چارچوب برنامه‌‌های درسی

 

هدف کلان هفتم- ارتقای بهره وری و افزایش کارایی و اثر بخشی در نظام تربیت رسمی و عمومی

22. بازنگری و باز مهندسی ساختارها و رویه‌ها

راهکار1/22- اصلاح ساختار دوره‏های آموزشی، شامل شش سال ابتدائی، و شش سال متوسطه متشکل از دوره اول و دوم (هرکدام سه سال)

راهکار2/22- استقرار نظام مکان یابی مدارس بر اساس سامانه‌ی آمایش سرزمین و احداث فضاهای تربیتی متناسب با نیاز‏های نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار4/22- استقرار نظام مشاوره و راهنمائی با تأکید بر ساختار سه وجهی برنامه درسی و افزایش نقش معلمان در این زمینه و به کارگیری مشاوران متخصص برای ایفای وظائف تخصصی تر

راهکار5/22- ساماندهی ساعات کار مربیان برای حضور تمام وقت در مدارس شامل ساعات تدریس و ساعات اختصاص یافته به سایر فعالیت‌‌های تربیتی مرتبط در مدرسه ضمن توجه به ضرورت جبران خدمت مناسب

راهکار6/22- باز طراحی و ساماندهی تقویم سال تحصیلی با رعایت انعطاف و توجه به شرائط اقلیمی‌و با تاکید بر بهینه سازی تعطیلات

راهکار7/22- تحول در ساختار زمانی آموزش و مدیریت زمان آموزش در مدارس جهت افزایش بهره وری و کارآئی

راهکار8/22- استقرار نظام "دوری"[16] در سازمان‌دهی معلمان در سه پایه اول ابتدایی

راهکار9/22- توانمندسازی مدرسه و واگذاری اختیارات مورد نیاز در چارچوب سیاست‌‌های نظام تربیت رسمی‌و عمومی

 

23. توسعه و بهبود مستمر کیفیت نظام مدیریت و رهبری تربیتی  در نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار1/23- تلاش برای افزایش ثبات مدیریت در مجموعه مدیران آموزش و پرورش

راهکار 2/23- تقویت وحدت فرماندهی و هم افزائی سازمانی نیروها و امکانات، فارغ از تعلقات بخشی و جزئی نگر

راهکار3/23- طراحی و اجرای الگوی بالندگی شغلی– حرفه ای برای منابع انسانی 

راهکار4/23- استقرار ساختار اجرائی چابک، انعطاف پذیر و پاسخ‏گو

راهکار5/23- تأسیس مرکز مطالعات راهبردی توسعه مدیریت آموزش و پرورش

راهکار6/23- بهینه سازی نظام پرداخت‏ها مبتنی بر شایستگی و بر اساس رویکرد رقابتی

راهکار7/23- استقرار نظام مدیریت هوشمند در کلیه‌ی ابعاد و سطوح نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار8/23-  تقویت ظرفیت‌های کارشناسی تدوین گر سیاست و مولّد گزینه‌های تصمیم گیری

راهکار9/23- تغییر نگرش مدیران و سایر منابع انسانی برای پذیرش« تغییر» و تقویت مشارکت و همراهی ایشان در تحقق  مطلوب تغییرات در چارچوب سند تحول راهبردی 

 

 

 

24. مدیریت منابع و مصارف در سیاستگذاری، برنامه ریزی و اجرا

راهکار 1/24- بهینه سازی بهره برداری از منابع مادی و فیزیکی و طراحی و تعبیه سازوکار‏های پیش‌گیری از اسراف و تبذیر، از طریق تبیین استانداردهای (الگو‏های) مصرف

راهکار 2/24- تبیین جایگاه علمی‌اقتصاد آموزش و پرورش و پیگیری ایجاد این رشته در دانشکده‌‌های مرتبط

راهکار 3/24- به کارگیری تجربیات و یافته‌‌های علمی‌در بودجه‌ ریزی و مدیریت مالی وزارت  آموزش و پرورش و تفسیر و تبیین اطلاعات عملکرد اقتصادی آن، برای افزایش کارآیی و بهره‌وری در چارچوب اصول و موازین تربیتی  

 

25. همراستایی سیاستگذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌‌های نظام کلان تربیتی کشور

راهکار1/25-  تقویت هماهنگی بین  برنامه ریزی درسی آموزش وپرورش و آموزش عالی

راهکار2/25- کمک به بازنگری در سیاست‏ها و مأموریت‏های مؤسسات آموزش عالی، به ویژه دانشکده‏های علوم تربیتی و روان‌شناسی و ایجاد ساختار‏های ضروری برای پشتیبانی علمی و تخصصی از مدارس در هر منطقه

 

 

 

26. استقرار نظام ارزش‌یابی و تضمین کیفیت در تربیت رسمی و عمومی

راهکار1/26- ایجاد ساختار مناسب برای سنجش و ارزش‌یابی نظام تربیت رسمی وعمومی با مشارکت نهادهای غیر دولتی

راهکار2/26- سنجش و ارزشیابی مستمر صلاحیت حرفه ای مربیان

راهکار 3/26- ایجاد سازوکار مناسب بهره مندی از نظرات معلمان برای ارتقاء و تضمین کیفیت آموزش و پرورش با تاکید بر استفاده از انجمن‌های علمی معلمان

راهکار4/26- گسترش رویکرد ارزش‌یابی فرایند محور (تدریجی- کیفی)، در ارتقای پایه و رویکرد ارزش‌یابی نتیجه محور در ارتقای دوره

27. تغییر و نوآوری در نظام تربیت رسمی و عمومی با رویکرد سازمان یادگیرنده

راهکار1/27- مناسب سازی فرهنگ سازمانی با اقتضائات سازمان یادگیرنده

راهکار2/27 - تقویت انگیزه و مهارت حرفه ای برای یادگیری مداوم

راهکار3/27- ایجاد ساز وکار‌های لازم برای حاکمیت رویکرد داوطلبانه در آموزش‏های ضمن خدمت

راهکار4/27- استقرار ساز و کارهای کارا و اثربخش (پژوهش محور، غیر حضوری، پودمانی، اتصال به منابع روزآمد حرفه ای و...)، در آموزش‏های ضمن خدمت

راهکار5/27- قوام بخشی به جریان تربیت با محوریت پژوهش و ارزش‌یابی در تمام سطوح نظام‌تربیتی

راهکار6/27- برقراری ارتباط سازمان یافته میان مراکز علمی – پژوهشی با نظام تربیت رسمی وعمومی در سطوح ملی، منطقه‏ی و محلی با تأکید بر شبکه سازی

راهکار7/27- ایجاد شبکه‌ی پژوهشی فعال و فراگیر در درون ساختار نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار8/27- توسعه و نهادینه‌سازی پژوهش‌های معلم محور و مدرسه محور (اقدام پژوهی و درس پژوهی)

راهکار9/27- استقرار نظام مدیریت دانش و استفاده بهینه از دانش و تجربه نخبگان و پیش کسوتان آموزش وپرورش

راهکار10/27- استقرار  نظام خلاقیت و نوآوری در آموزش و پرورش و حمایت مادی و معنوی از مدیران، معلمان و دانش‌آموزان خلاق و نوآور

 

28. ارتقای کیفیت فرایند یاددهی‌– یادگیری با تکیه بر فناوری‏های جدید

راهکار1/28- حاکمیت‌روش‏های فعال در یادگیری‌‌، به ویژه با اتکا به کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در محیط‏‌های یادگیری درون و بیرون از مدرسه

راهکار2/28- فراهم کردن زمینه‌ی دسترسی آحاد معلمان و دانش‌آموزان به یافته های علمی و پژوهشی تجارب خلّاق و جدید، در سطح ایران و جهان با استفاده از ظرفیت شبکه

راهکار3/28- استفاده از ظرفیت معلمان کارآمد برای تکثیر توانمندی‏ها و رفع نابرابری‏ها، از طریق آموزش‏های ضمن خدمت مجازی و آموزش مجازی به متربّیان

راهکار4/28- بهبود نگرش و تقویت مهارت متربیان برای استفاده بهینه از فناوری‌‌های نوین با رعایت اصول تربیتی و موازین اخلاقی

 

 

29. توسعه‌ی فضای(رویکرد) رقابتی سازنده و ارتقای کیفیت ارائه‌ی خدمات تربیتی بر اساس نظام معیار اسلامی

راهکار1/29- تقویت مدارس هیئت امنائی و غیر دولتی(تعاونی و خصوصی)، در چارچوب  فصل دوم قانون مدیریت خدمات کشوری

راهکار2/29- فراهم نمودن زمینه انعطاف در برنامه‌ی درسی مدارس و تبدیل آن به یک ابزار رقابتی در ارائه‌ی خدمات آموزشی و تربیتی

راهکار3/29- تقویت مدارس دارای برجستگی و شهرت منطقه ای و ملی در حوزه‌‌های خاص تربیتی با رعایت کیفیت معیار

راهکار4/29- بهینه سازی سیاست وزارت آموزش و پرورش، برای افزایش کارآیی و اثربخشی مدارس خارج از کشور

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هدف کلان هشتم- کسب موقعیت نخست تربیتی در منطقه و جهان اسلام و ارتقای فزاینده جایگاه تربیتی ایران در سطح جهانی

30. توسعه‌ی ظرفیت پژوهش و نو آوری، نظریه‌پردازی و مستند سازی تجربیات تربیتی بومی

راهکار1/30- استفاده بهینه از ظرفیت‌‌های موجود در داخل و خارج از کشور برای تربیت پژوهشگر مورد نیاز نظام تربیت رسمی و عمومی

راهکار 2/30– تقویت منابع، امکانات و تجهیزات مورد نیاز پژوهش و پژوهشگران

راهکار3/30- توسعه مطالبات پژوهشی و ارتقای سطح توان پاسخ‌گوئی نظام پژوهشی به این مطالبات برای گسترش کاربست یافته‌‌های پژوهشی

راهکار4/30- ارتباط سازمانی فعال با مراکز و قطب‏های علمی و پژوهشی داخل و خارج

راهکار 5/30 حمایت از تعامل اثربخش پژوهشگران با مراکز پژوهشی ملی و منطقه ای و جهانی با تاکید بر ضرورت بومی‌سازی  یافته‌‌های پژوهشی

راهکار 6/30- حمایت از طرح‌‌های موفق و نوآوری‌‌های تربیتی بومی‌و مستند سازی و انتشار یافته‌‌های پژوهشی

راهکار 7/30- حمایت ازکرسی‌‌های نظریه پردازی در حوزه‌‌ علوم تربیتی و فراهم آوردن زمینه ی کاربست یافته‌‌های جدید و نوآورانه

 

 

 

31. ارتقای سطح شایستگی‏های حرفه ای نیروی انسانی در طراز جهانی

راهکار1/31- رصد کردن تحولات تربیت معلم و تحولات علمی در حوزه علوم تربیتی در سطح بین الملل و بومی سازی تجربیات و یافته‌‌های مفید آنها

راهکار2/31- جلب مشارکت دانشگاه‌‌های برتر کشور در امر تربیت تخصصی–حرفه ای معلمان، کارشناسان و مدیران

راهکار3/31- ظرفیت سازی برای توسعه ی تعاملات فرامرزی معلمان، مدیران و کارشناسان با تأکید بر بهره برداری بهینه از شبکه‌‌های ارتباطی و فرصت‏های مطالعاتی در چارچوب ضوابط

راهکار4/31- بازطراحی و کارآمد سازی نظام نظارت و راهنمایی تعلیماتی

 

32. تأمین کیفیت تربیتی در سطح ممتاز در منطقه و شاخص‌‌های جهانی

راهکار 1/32– رصد کردن تحولات نظام‏های آموزش و پرورش منطقه، جهان اسلام و جهان

راهکار2/32- مشارکت فعال در مطالعات بین المللی، با توجه به اولویت‏ها و ملاحظات اسلامی و ایرانی

راهکار3/32 – مشارکت فعال در تعاملات بین المللی، با اولویت جهان اسلام

راهکار4/32 – فراهم آوردن  زمینه و تأمین امکانات برای دست‌یابی متربیان به موقعیت ممتاز تربیتی در بین دانش‏آموزان منطقه

 

 

 

 

 

پیوست 1


پیوست 2

استلزامات

حقوقی

  • اخذ مصوبات لازم از مجلس شورای اسلامی، شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای‌عالی آموزش و پرورش؛
  • اصلاح قانون شورای عالی آموزش و پرورش جهت افزایش سطح اختیارات و برخورداری از ظرفیت‏های قانونی برای اجرای سند ملی؛
  • اصلاح قوانین و مقررات موجود جهت پشتیبانی کلیه‌ی دستگاه‏های اجرایی در اجرای سند ملی و تقسیم کار ملی؛
  • گنجاندن بندها و عناصر اصلی سند در برنامه‌ های توسعه کشور و برنامه‏های کوتاه مدت.

برنامه ای

  • طراحی و تدوین پروژه‌ی اجرایی نمودن سند ملی (ظرف حداکثر 6 ماه پس از تصویب)
  • تدوین برنامه‌ی نظارت و ارزیابی و ارزشیابی مستمر فرایندهای اجرایی در چارچوب این برنامه
  • طراحی و تدوین برنامه‏های ناظر به اجتماعی کردن سند
  • تدوین برنامه‏های توجیهی و آموزشی مورد نیاز برای توجیه عاملان تغییر اعم از درونی و بیرونی
  • تدوین برنامه‏های جامع مرتبط با زیرنظام‏های نظام تربیت رسمی و عمومی، در چارچوب راهبرد‏ها و راهکارهای سند ملی
  • تدوین برنامه‌های توسعه آموزش و پرورش در کل کشور و استان‌ها بر مبنای سند تحول راهبردی (ظرف حداکثر یک سال پس از تصویب)

پشتیبانی

  • برخورداری از حمایت‏های مسئولین عالی رتبه‌ی نظام؛
  • همکاری و  پشتیبانی مسئولین آموزش و پرورش در اجرای سند؛
  • همراهی و همکاری آحاد جامعه (عزم ملی) به ویژه فرهنگیان ،خانواده ها و نخبگان در اجرای سند (شکل گیری احساس تعلق و مشارکت)؛
  • تعیین ردیف خاص اعتباری برای استقرار و پیاده نمودن سند در آموزش و پرورش؛
  • تربیت و به‌کارگیری مدیران تحول آفرین در نظام تربیت رسمی و عمومی؛
  • همکاری و همراهی رسانه ها به ویژه رسانه ملی در بستر آفرینی فرهنگی و اجتماعی.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست 3

چالش‌های کلان نظام تربیت رسمی و عمومی کشور

چالش‌ها، موقعیت‏های جدید فراروی نظام تربیت رسمی و عمومی در تحقق مأموریت آن است. شناخت مجموعه‌ی چالش‌ها در تعامل با مأموریت این نظام‌، حوزه‌ها و روندهای نیازمند تغییر در آن را جهت تربیت انسان مطلوب تعیین می‏کند. چالش به‏معنی نقطه‌ی ضعف یا قوت نیست، بلکه وضعیتی است که باید به آن پرداخت و راه حلی برای آن به‏دست داد. چالش‌ها باید در دوره‌ی‌ بیست ساله حل شود و این کار نیازمند شکستن ساختارها و تغییرات اساسی در ساختارهای درونی و بیرونی نظام تربیت رسمی و عمومی است. نکته‌ی یاد شده تفاوت این نوع برنامه ریزی راهبردی را با سایر رویکردهای برنامه ریزی توسعه روشن می‌کند. افزون بر آن، چالش‌ها به هدف‌های آرمانی نیز حد می‌زنند و آن‌ها را با واقعیات وفق می‌دهند[17].

در این طرح، چالش‌ها نخست توسط کارگروه‏های تخصصی زیر نظام‏های تربیت رسمی و عمومی از درون مطالعات مؤلفه‏های اصلی[18] (که برای شناسایی نقاط قوت و ضعف درونی نظام موجود آموزش و پرورش صورت گرفته است و فرصت‌ها و تهدیدهای شناسایی شده در مطالعات محیطی[19]) استخراج شد و در اختیار کارگروه تخصصی تلفیق قرار گرفت. سپس در این کارگروه، با توجه به گزاره‏های رهنامه‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی‏، و نظرات دریافتی از صاحب‏نظران و کارشناسان، پس از بازنویسی‏های مکرر به شکل زیر تدوین شده‏است.

  1. 1.     ضرورت ابتنای نظام تربیت رسمی و عمومی بر مبانی (فلسفه‌ی) تربیت اسلامی و فرهنگ ایرانی در برابر نظام تربیت رسمی و عمومی وارداتی؛

نهاد آموزش و پرورش رسمی به سبک جدید، به صورت یکی از مظاهر تجدد وارد کشور شد و در کنار نهاد سنتی تعلیم و تربیت و بی اعتنا به تجربیات و دستاوردهای آن، با حفظ ماهیت وارداتی خود به سرعت گسترش یافت و از طریق حکومت جای‌گزین نهاد سنتی تعلیم و تربیت شد. کلیه‌ی اصلاحاتی نیز که برای ایجاد سازگاری بین نهاد وارداتی با فرهنگ و شرایط بومی کشور در سده‌ی گذشته صورت گرفته موفق به تغییر ماهیت آن نشده است[20]. اکنون، چالش پیش روی آن است که نظام تربیت رسمی و عمومی مطلوب کشور، که بر مبانی فلسفه‌ی تربیت اسلامی و فرهنگ ایرانی طراحی شده، چگونه در درون این نهاد واراداتی استقرار یابد و جای‏گزین آن شود.

  1. 2.    ضرورت توجه متوازن به پویائی و پایایی و پاسخ‌گویی نظام تربیت رسمی و عمومی به اقتضائات اجتماعی و محیطی (به‏ویژه مطالبات رهبری، نخبگان و احکام سندهای فرادستی)؛

در رهنمودهای مقام معظم رهبری بارها بر ضرورت ایجاد تحول در نظام تربیت رسمی و عمومی تأکید شده است[21]. شورای عالی آموزش و پرورش و هیئت دولت نیز با توجه به این ضرورت ، بر تدوین سند ملی آموزش و پرورش در سال 1383 تأکید کرده‏اند[22].

از دیدگاه کارشناسی، با توجه به ضرورت ایجاد تحول در این نظام، به چند دلیل عمده اشاره شده است[23]. مقاومت در برابر تغییر در جوامع کشورهای در حال توسعه، از جمله جامعه‌ی ایرانی، یکی از علل ریشه‏ای استمرار عقب ماندگی شناخته شده است[24]. بسته و صلب بودن و مقاومت در برابر تغییر در سازمان‏های اداری گسترده و بسیار متمرکزی چون آموزش و پرورش، از نقاط ضعف شناخته شده‌ی این نظام است. این مقاومت، در آموزش و پرورش ایران، در فاصله‌ی سالهای 1345 تا کنون، به دلیل اجرای طرح‏های متعدد ،اصلاحاتی که به سبب نارسایی‏های عمده در بین راه ناتمام رها شده و با ایجاد تغییرات مکرر در ساختار تحصیلی و سازمان و تشکیلات همراه بوده اند، به‌صورت‌های مختلف تشدید شده است[25].

برسر راه عملیاتی شدن و به اجرا در آمدن سند ملی آموزش و پرورش نیز این مقاومت درونی بدنه‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی چالش بزرگی به‌شمار می‏آید و نیازمند انتخاب راهکارهای ویژه‏ای است. کهنه بودن شیوه‏های مدیریت و اجرا، تمرکزگرایی شدید، بسته بودن و محافظه‏کاری حاکم برنظام موجود[26]، از یک سو و مطالبات مسئولان ارشد نظام، نخبگان حوزه و دانشگاه، مسئولان سایر بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، خانواده‏ها و نهادهای اجتماعی و مدنی از نظام تربیت رسمی و عمومی، از سوی دیگر(که معمولاً جنبه‌ی حداکثری دارد و در پاره‏ای از موارد در تضاد با یکدیگرند و با کارکردها و منابع انسانی و مالی تخصیص یافته نیز تناسبی ندارد)یکی از چالش‏های راهبردی را شکل داده است.

  1. 3.   تغییرات ناشی از پدیده‌ی جهانی شدن و تحولات گسترده‌ی علم و فناوری(ازجمله فناوری‏های پنج گانه‌ی نوین[27]) و ضرورت پاسخ‌گویی هوشمندانه‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی به اقتضائات آن؛

جهانی شدن به‏معنی فرایند وابستگی متقابل و فزاینده‌ی کشورهای جهان به‏یکدیگر و نیز به‏هم فشرده شدن جهان و تشدید آگاهی نسبت به آن تعریف شده‏است. از یک‏سو لزوم پرداختن به تغییرات ناشی از این پدیده، که جنبه‏های اجتماعی و فرهنگی آن بر جنبه‏های اقتصادی غلبه دارد، و از سوی دیگر، ضرورت استفاده از دستاوردهای علم و فناوری و تحولات سریع آن برای استقرار نظام تربیت رسمی و عمومی، نیازمند تلاش گسترده‏ای است. زیرا در وضعیت موجود، عموم مدیران و معلمان در هدایت مدرسه به‌سمت استفاده از فناوری‏های نوین ناتوان‌ هستند. هم چنین، مدارس از تجهیزات و فضای آموزشی مناسب برای تربیت علمی دانش آموزان برخوردار نیستند و در برنامه‏های درسی به سواد علمی و فناورانه توجه مناسب نشده است[28] . این موقعیت چالش‏ راهبردی را مطرح می‏کند که نیازمند توجه همه جانبه است.

  1. 4.     ضرورت ارائه‌ی تبیین سازوار از تضاد منتسب به سنّت و تجدّد (مدرنیته) در راهبری نظام تربیت رسمی و عمومی؛

برای مفهوم‏های سنت و مدرنیته تعریف‏های متفاوتی ارائه شده است. به‏نظر برخی از پژوهشگران، که برای مدرنیته و سنت به یک جوهره و هویت قابل تعریف قایل‌اند، بسیاری از مسائل و چالش‏های امروز جامعه ایران، به‏ویژه آموزش و پرورش، ریشه در تعارض منتسب میان سنت و مدرنیته دارد. لازم است این تعارضات، آگاهانه مورد توجه قرار گیرد و رفع شود[29]. بارزترین این تعارضات، تأکید بر غیردینی (سکولار) بودن نهاد آموزش و پرورش در تفکر مدرنیسم است که با تفکر آموزش و پرورش دین محور در تعارض است. تعلیم و تربیت دینی از یک‌سو تعلیم و تربیت سکولار نیست و از دگر سو تعلیم و تربیت بالضروره ایدئولوژیک ( به مفهوم جزمی بودن و تهدید کننده‌ی اندیشه ورزی و آزادی عمل) نیز نیست. در تدوین فلسفه‌ی تربیت رسمی و عمومی و رهنامه‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی این مباحث مورد تأمل قرارگرفته و پاسخ روشنی به آن داده شده است. چالش پیش روی، بسط و گسترش این نگاه فلسفی در کلیه‌ی شئون و ابعاد نظام تربیت رسمی و عمومی است.

5 .  لزوم تحقق رویکرد ارزش مدار عقلانی برای انتخاب آگاهانه‌ی نظام معیار و التزام به آن؛

منظور از تربیت عقلانی ارزش مدار، تربیتی است که پرورش کودکان و جوانان را از حیث انسان بودن و با توجه به ضرورت‏های زندگی انسانی آن ها در دستور کارخود قرارمی‌دهد. در تربیت ارزش مدار بر تصریح و تبیین و اصلاح ارزش‏های زیرساختی تربیت تأکید می شود. زیرا تربیت ماهیتی ارزشی دارد. تربیت ارزش‌مدار بر آزادی و آگاهی انسان استوار است. منظور از تربیت ارزش مدار، تلقین ارزش‏های معین نیست، بلکه منظور تربیتی است که در ایجاد رغبت وآگاهی نسبت به مطلوب تکیه می کند و به انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه نسبت به نظام ارزش‏های معیار متناسب با غایت زندگی مطلوب (حیات طیبه) منجر می‏گردد[30].

6. حفظ و تحکیم هویت ایرانی- اسلامی در تعامل با محیط جهانی و تکوین هویت انسانی در تراز جهانی و پیش گیری از همهمه‌ی فرهنگ های سلطه طلب؛

از کارکردهای اختصاصی نظام تربیت رسمی و عمومی، تحقق ظرفیت‌های وجودی متربّیان جهت تکوین و تعالی هویت ایرانی – اسلامی خود معرفی شده است[31] . هویت دیگری که باید در متربّیان پرورش داده شود، هویت انسانی است که تعامل فرد را با عموم هم‌نوعان در سراسر جهان شکل می دهد. لزوم تعامل با جهان از یک سو، و تلاش فرهنگ‌های سلطه گر برای حاکم کردن یک‏دست هویت غربی به‌کمک فناوری‏های نوین، در قالب «هویت معیار»، از سوی دیگر، نظام تربیت رسمی و عمومی را با چالشی دشوار رو به رو می‏کند.

7. ضرورت توجه متوازن به ابعاد مشترک و اختصاصی هویت متربّیان (با تأکید بر هویت مشترک)؛

در وضع موجود برای کلیه‌ی متربّیان، برنامه‌ی درسی یک‌سان و برخوردار از امکانات یکنواخت به اجرا در می‏آید و رویکرد تربیت عمومی، در نگاهی ساده‏انگارانه، به رویکرد تربیت یک‏شکل و قالبی اطلاق می‏شود[32]، بدون آن که با رعایت اصل عدالت تربیتی به تفاوت‏های ناشی از توانایی‏ها و علایق فردی، قومی، فرهنگی، جنسیتی توجه لازم به‌عمل آید. یا برای متربیان دارای نیازهای یادگیری ویژه و دارای استعدادهای ویژه، متربیان ساکن مناطق محروم و کم برخوردار و فاقد سرپرست یا دارای سرپرست نا‌صالح، در جریان تربیت تمهیدات مناسب فراهم شود[33]. نظام تربیت رسمی و عمومی مطلوب ایجاب می‏کند به صورت متوازن به ابعاد هویت مشترک و اختصاصی متربیان، با تأکید بر هویت مشترک، پرداخته شود و در سازمان‌دهی فعالیت‏ها و تخصیص منابع انسانی و مالی به اقتضائات بسط عدالت تربیتی توجه شود[34].

8. ضرورت نگاه یکپارچه  به جریان تربیت و تکوین هویت متربّی در برابر نگاه تفکیکی و تجزیه گرایانه به حوزه‌ی آموزش و پرورش؛

یکپارچه نگری به جریان تربیت، که در وضعیت مطلوب رویکرد اصلی پیشنهاد شده[35] به این معناست که مفاهیمی مانند برنامه و فوق برنامه، دانش سازمان یافته و دانش آموز، آموزش و پرورش، حال گرائی و آینده گرائی، تمرکز و عدم تمرکز و منابع درسی و کمک درسی نه تنها متقابل و غیر قابل جمع نیستند، بلکه مکمل یکدیگر تلقی می شوند و باید در جهت وحدت بخشیدن به آن‏ها حرکت شود[36]. در برابر، در نظام موجود بیش‌تر مفاهیم مکمل به‏صورت مستقل یا در تقابل با یکدیگر تلقی می شوند و برای آن ها به طراحی، سازمان‌دهی و تمهید امکانات جداگانه‏ می پردازند (مانند جدا پنداشتن آموزش از پرورش یا نگاه تجزیه‏ای به اهداف)..

9. حفظ و تحکیم وحد ت ملی و توجه به تنوع اقوام، خرده فرهنگ‏ها و اقلیت‏ها؛

ایجاد انسجام اجتماعی و تحکیم وحدت ملی از کارکردهای اصلی نظام‏های آموزشی در جهان است. در اصول حاکم بر نظام تربیت رسمی و عمومی نیز بر تقویت این کارکرد، همراه با توجه به تنوع و کثرت[37]، تأکید شده است. اما در ایران، افزون بر پیروان ادیان الهی و مذاهب مختلف دین اسلام، اقوام متعددی زندگی می‏کنند که دارای خرده فرهنگ‏ها و گویش‏های زبانی متفاوت با زبان رسمی و فرهنگ عمومی کشور هستند. با توجه به نابرابری‏های اجتماعی، اقتصادی و آموزشی حاکم بر مناطق مرزی و حساسیت سیاسی- جغرافیایی آن‌ها[38]، که عمدتاً محل استقرار صاحبان چنین تنوع قومی است و سهولت تأثیرپذیری آن ها از فرهنگ‏های دیگری که به القائات دولت‏های سلطه‏گر آلوده اند، توجه متوازن به این تنوع و کثرت، ضمن حفظ یکپارچگی ملی، از جمله چالش‏های پیش روی نظام تربیت رسمی و عمومی است.

10. ضرورت بسط عدالت همه جانبه‌ی تربیتی و نهادینه ساختن آن در برابر توسعه‌ی‌ کمّی بدون رعایت معیارهای کیفی؛

عدالت تربیتی، مفهومی ذو مراتب است که تحقق کامل آن منوط به تحقق همه‌ی مراتب آن است[39]. در مرتبه‌ی نخست، عدالت تربیتی ناظر به تأمین اصل تربیت است. در این مرتبه باید برای متربّیان ساز و کارها و امکانات لازم به صورت رایگان و اجباری وجود داشته باشد. در مرتبه‌ی بعد، عدالت تربیتی ناظر به قابلیت دسترسی[40] آن به‌طور عادلانه وبرای همگان است. یعنی باید امکانات و فرصت‏های تربیتی در حد نصاب ضروری و مطلوب برای همگان برابر باشد و تبعیض‏های قومی، نژادی، جنسی، مذهبی و طبقاتی در زمینه‌ی حق بر تربیت برطرف شود. در مرتبه‌ی بالاتر عدالت باید در خدمات تربیتی، ناظر بر فراهم نمودن کیفیت قابل قبول[41]باشد آخرین مرتبه‌ی عدالت آموزشی نیز انطباق[42] جریان تربیت با نیازهای فردی و اجتماعی متربّیان است. در این مرتبه باید تربیت با نیازهای ویژه‌ی آحاد اجتماع هم‌خوانی داشته باشد. چالش عمده آن است که در چند دهه‌ی گذشته تمام همّ آموزش و پرورش بر آن بوده که از نظر کمّیت و تا حدودی تخصیص منابع انسانی و مالی برابری نسبی به‌وجود آید و سطح پوشش (ظاهری) تحصیلی به صد درصد برسد[43] بدون آن که امکان پرداختن به سایر مراتب عدالت فراهم شود.

11. لزوم ایفای نقش حاکمیتی (قانون گذاری، سیاست گذاری و نظارت) و کاهش وظایف تصدی‏گری دولت در امور اجرایی با توجه به الزامات مشارکت فعال بخش غیر دولتی و تقویت برون سپاری و رقابت پذیری با رعایت موازین عدالت تربیتی:

دولت، در نظام متمرکز موجود، در همه‌ی جنبه‏های ارائه‌ی خدمات آموزشی و تأمین منابع و امکانات آن، اعم از تأمین منابع مالی، تألیف، چاپ و توزیع کتاب‏های درسی و بخش عمده‌ی مواد کمک درسی؛ طراحی و تأمین فضای آموزشی، ساخت برخی از ملزومات و تجهیزات کلاسی و آزمایشگاهی، تربیت و تأمین معلمان و بازآموزی آن‌ها و نظایر این ها نقش تصدی‏گری عمده‏ای را برعهده دارد. افزون بر آن، به مدارس، مناطق و استان‏ها در تصمیم گیری و سیاست گذاری اجرایی نقش بسیار ناچیز داده است. بنابراین، در کلیه‌ی زمینه‏های مذکور ناکارآمدی و نارسایی عمده و چشم‏گیر مشاهده می‏شود[44]. در برابر، در نظام تربیت رسمی و عمومی مطلوب، در تقسیم کار ملی، برگسترش مشارکت همه جانبه و دخالت متعادل ارکان سه گانه‌ی نظام (حاکمیت، خانواده و نهادهای اجتماعی و مدنی) در ارائه‌ی خدمات تربیت رسمی و عمومی و تأمین امکانات لازم[45]، رقابت پذیری و برون سپاری[46] تأکید شده است.

12. ضرورت تقسیم کار ملی بین عوامل سهیم و مؤثر درجریان تربیت، به ویژه بین سه رکن اصلی نظام تربیت: حاکمیت، خانواده و نهادهای اجتماعی و مدنی، در برابر تعدد مراکز و نهادهای سیاست گذار درعرصه‌ی تربیت با جهت‏گیری‏های گوناگون؛

نظام تربیت رسمی و عمومی مطلوب، برای تحقق رسالت و کارکرد‏ها ی خود از مشارکت همه‌ی نهادها و عوامل سهیم و مؤثر در جریان تربیت بهره مند می‏شود و عمدتاً برسه رکن مهم و اساسی: حاکمیت، خانواده و نهادهای اجتماعی ومدنی اتکا دارد. مسئولیت اصلی امر تربیت بر عهده‌ی حاکمیت اسلامی است. خانواده‏ها در تداوم نقش آفرینی تربیتی در مرحله پیش از ورود به نظام تربیت رسمی وعمومی نقش اصلی را برعهده دارند و باید با کسب شایستگی‏های لازم، در امر تربیت فرزندان خود مشارکت فعال داشته باشند. نهادهای اجتماعی و مدنی طیف گسترده‏ای از مؤسسات و نهادهای عمومی وخصوصی، مانند رسانه‏های جمعی، شورا‏ها، شهرداری‏ها، مساجد و حوزه‏های علمیه، دانشگاه‏ها و مراکز پژوهشی، انجمن‏های علمی و حرفه ای، نهاد وقف و سایر سازمان‏های مردم نهاد، مانند مؤسسات خصوصی را در برمی‏گیرند[47]. در وضع فعلی، به دلیل فقدان تقسیم کار و وظایف میان عوامل و نهادهای سهیم و ضعف سازوکارهای سیاست‏گذاری و تنظیم کننده‌ی روابط، زمینه‌ی هم افزائی وتعامل سازنده بین این نهادها فراهم نیست.

13. ضرورت دست‌یابی به هدف‏های جامع تربیت رسمی و عمومی در برابر سلطه‌ی حافظه محوری و تأثیر زیان‏بار نظام سنجش، پذیرش و گزینش دانشجو بر تحقق این هدف‏ها ؛

شیوه‌ی سنجش و پذیرش دانشجو در نظام آموزش عالی، با توجه به استقبال ویژه‌ی خانواده‌ها و دانش‌آموزان از ورود به دانشگاه و کسب مدرک تحصیلی بالاتر، بیش از هر عامل محیطی دیگر بر عملکرد نظام تربیت رسمی و عمومی تأثیر می‌گذارد. استمرار دراز مدت به‌کارگیری شیوه‌ی سنجش و گزینش دانشگاه‌ها با تأکید بر محفوظات، از طریق آزمون‌های چهار جوابی و بی اثر بودن عملکرد متربّیان در دوره‌ی تحصیل بر نتایج پذیرش، سبب شده است کلیه‌ی فعالیت‌های تربیتی، به ویژه در سطح آموزش متوسطه، بر احراز آمادگی برای توفیق در چنین آزمون‌های تستی تمرکز یابد و دست‌یابی به سایر هدف‌های تربیتی چندان مورد توجه قرار نگیرد. به علاوه در این شیوه‌ی سنجش، استعداد و علاقه‌ی داوطلبان، که از درون داد‌های مهم آموزش عالی است و اثر بخش به‌شمار می رود، اساساٌ در انتخاب رشته‌ی تحصیلی داوطلب بی‌تأثیر است[48].

 

14. کم ‏رنگ شدن مرزهای تربیت رسمی و غیررسمی و گسترش عوامل اثر گذار بر جریان تربیت؛

تربیت، به لحاظ نحوه‌ی سازمان‌دهی و اعتبار قانونی، به دو نوع رسمی و غیر رسمی تقسیم می شود[49]: تربیت رسمی، بخشی از جریان تربیت است که بر اساس قوانین و مقررات قانونی و به شکل سازمان‌دهی شده و انعطاف پذیر صورت می گیرد و به موفقیت در کسب شایستگی‏های موردنظرمی انجامد. تربیت غیر رسمی، شکلی از جریان تربیت است که در آن انواع شایستگی‏های مورد نظر بدون سازمان‌دهی مشخص و نوعاً به صورت غیر مستقیم از طریق تجارب داوطلبانه (مانند مطالعه‌ی کتاب و روزنامه، تماشای فیلم و تلویزیون، مشارکت درفعالیت گروه‏ها و انجمن‏ها، شرکت در مساجد و محافل مذهبی) توسط متربّیان کسب می‏گردد.

چالش پیش روی آن است که بر اثر گسترش استفاده از فناوری‏های نوین، به‌ویژه فناوری اطلاعات و ارتباطات، مرز بین این دو نوع تربیت بطور محسوس برداشته شده و تأثیر پذیری متربیان از نوع دوم تربیت، که ممکن است با هدف‏هایی متعارض با هدف‏های نظام تربیت رسمی و عمومی ارائه شود، افزایش یابد. همین طور با توجه به اهمیت روز افزون تربیت غیر رسمی و افزایش سهم یادگیری دانش آموزان از این طریق، لزوم هماهنگی بین این دو نوع تربیت از جایگاه ویژه‏ای برخوردار است[50].

15. نهادینه سازی تفکر راهبردی در ساختار مدیریت نظام آموزش و پرورش (به‌ویژه برای تحقق سند ملی) و ایجاد تفکر برنامه ای و نهادینه ساختن عمل برپایه‌ی آن دربرابرحاکمیت روزمرّگی؛

تاکنون، براثر انباشته شدن نارسایی‏ها و مشکلات از یک سو، و کثرت مطالبات جامعه از این نظام از سوی دیگر، دیدگاه دست یازیدن به اقدامات و اصلاحات زودبازده و اجرای طرح‏های کوتاه مدت و کم دامنه بررهبری و مدیریت نظام موجود حاکم شده است. در حالی که ماهیت جریان تربیت رسمی و عمومی و دستیابی به هدف‏های متعالی آن، پدیده‏ای است زمان‏بر و نیازمند به‌کارگیری تفکر راهبردی و برنامه‏ای بلند مدت است[51] .

16. تقابل رویکرد عرضه مدار حاکم بر وضعیت موجود با رویکرد متوازن عرضه و تقاضا مدار؛

نظام آموزش و پرورش موجود، در همه‌ی جنبه‏ها از رویکرد عرضه مدار، به مفهوم تمرکز صرف بر ارائه‌ی خدمات آموزشی پیروی می‏کند. در حالی که اصول حاکم بر اقتصاد آموزش[52] ایجاب می‏کند در افق چشم‏انداز‏، متناسب با سیاست‌های کلی سند چشم انداز، رویکرد تقاضا مدار، به مفهوم توجه به طرف تقاضا در بازار خدمات آموزشی (و به یک تعبیر مشتری مداری و مدیریت تقاضا برای آموزش)، توأم با عرضه مداری[53] نیز مورد تأکید قرار گیرد. یکی از چالش‏های راهبردی پیش روی نظام تربیت رسمی و عمومی، فراهم آوردن زمینه‌ی این تغییر دیدگاه است.

17. ضرورت توسعه‌ی رویکرد توجه متوازن به فرایندها، ستانده‏ها و نتیجه‏ها در برابر رویکرد توجه صرف به نهاده‏‏ها؛

در وضع موجود، در همه جنبه‏ها، به‌ویژه در تخصیص منابع انسانی، مالی و کالبدی، از رویکرد نهاده محور، به‏معنای غفلت از ویژگی ابزار سیاستی بودن منابع در فرایندهای اجرایی، پیروی می‏شود. در حالی که اصول حاکم بر اقتصاد آموزش و نیز اصل مسئولیت پذیری و پاسخ‌گویی[54] ایجاب می‏کند در افق چشم‏انداز‏، متناسب با سیاست‌های کلی سند چشم انداز، افزون بر دقت در انتخاب نهاده‏های مطلوب، بر فرایندها و نیز بر ستانده و محصول، به‌معنای دانش آموخته‌ی واجد شایستگی‏های معیار، به‌جای نهاده (دانش آموز)، تأکید شود[55]. فراهم آوردن زمینه‌ی این تغییر دیدگاه از چالش‏های راهبردی پیش روی نظام تربیت رسمی و عمومی به‌شمار می‏آید.

18. اتکای کامل بر منابع دولتی و ضرورت جلب مشارکت و تنوع بخشی در تأمین منابع پایدار و امکانات؛

در چند دهه‌ی گذشته عمده‌ی منابع مالی آموزش و پرورش توسط دولت تأمین شده است و به رغم مشارکت بخش خصوصی، به‌صورت اداره‌ی مدارس غیر انتفاعی و نیز به‌شکل ساخت مدارس در بیش از دو دهه‌ی گذشته با کسری مزمن مواجه بوده است[56]. ولی این میزان مشارکت در برابر با آن‌چه در وضع مطلوب نظام تربیت رسمی و عمومی پیشنهاد شده، کفایت نمی کند. مطلوب آن است که هر سه رکن نظام تربیت رسمی و عمومی( دولت، خانواده و نهادهای اجتماعی و مدنی)، به میزان برخورداری از منافع آموزش، در تأمین منابع مالی آن مشارکت کنند[57]. افزون بر آن، از جهت ارزیابی درجه‌ی مطلوبیت دخالت دولت، وضعیت کشورهای درحال توسعه با دو مسئله‌ی «شتاب نامتناسب در خصوصی‌سازی تربیت عمومی و رسمی» و «مشارکت ناچیز نهادهای محلی» مواجه هستند. به این ترتیب، امکانات و ظرفیت‌های زیادی برای افزایش منابع مالی، به‌ویژه برای کشورهای درحال توسعه جهت تأمین نیازهای روزافزون آموزشی، از سوی منابعی غیر از دولت مرکزی در اختیار قرار می گیرد. چالش عمده، تحقق یافتن این جهت گیری در سطح اقتصاد کلان کشور است.

19. الزامات آمایش سرزمینی، تحولات جمعیتی و هرم سنی دانش آموزان و تصلب در سیاست‏ها و ساختارهای آموزشی؛

تحولات سرزمینی کشور که براثر توسعه‌ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پیش می‏آید[58] و تحولات جمعیتی، ناشی از جابه‌جایی جمعیت و تغییر ساختار سنی و جنسیتی آن[59]، ایجاب می‏کند سیاست‌ها، فرایندهای اجرایی و ساختارهای اجرایی و آموزشی از انعطاف کافی برخوردار باشند[60]. آماده سازی نظام متمرکز و صلب موجود برای پاسخ‏گویی به چنین نیازی از چالش‏های پیش رو به‌شمار می‏آید.

20. ضرورت بهبودوارتقای بهره وری نظام تربیت رسمی و عمومی دربرابر سیطره‌ی کمّیت‏‏گرایی و بی‏توجهی به‏سازوکار‏های افزایش کارایی و اثربخشی؛

با دست‌یابی به حداکثر ستانده‌های آموزشی و به‌کارگیری حداقل نهاده‌های آموزشی «کارآیی» تحقق می‌یابد. کارآیی دو وجه متمایز «درونی» و «بیرونی» را در بر می‏گیرد. وجه درونی (کارآیی درونی) معطوف به نحوه‌ی کارکرد واحدهای آموزشی است. هم اکنون وضعیت هر دو نوع کارایی، که از آن به بهره‏وری تعبیر می‏شود، به‌ویژه در سطح آموزش متوسطه، چندان رضایت بخش نیست[61]. چالش عمده آن است که افزایش کارایی بیرونی، که به اثربخشی عملکرد می انجامد، مستلزم توجه بیش‌تر به کیفیت آموزش است که با سیطره‌ی کمیّت گرایی حاکم بر وضعیت موجود سازگار نیست.

21. ضرورت انسجام و یکپارچگی داخلی برای کسب مزیت‏های راهبردی و حضور فعال در محیط رقابتی در برابربخشی نگری، موازی کاری و ناهماهنگی اجزای نظام؛

در اصول حاکم بر نظام مطلوب تربیت رسمی و عمومی بر نگرش نظام مند در هدایت تحولات در نظام تربیت رسمی و عمومی، توجه به مراتب مختلف اهداف و هم چنین، توجه به پیوستگی و انسجام محتوایی در سطوح و مراحل تربیت رسمی و عمومی تأکید شده است[62]. رعایت این اصل بر توانایی نظام در محیط رقابتی و مطالبه‏گر آینده، که با محدودیت شدیدتر منابع نیز همراه خواهد بود، می افزاید. در حالی که در وضعیت کنونی، به دلیل تغییرات پی در پی، ناهماهنگ و ناموفقی که به‌عنوان اصلاح نظام در پنج دهه‌ی اخیر صورت گرفته، ناهماهنگی و موازی کاری بر فعالیت‏ها حاکم شده و نظام را از درون چنان به‌خود مشغول داشته که ظرفیت تطبیق با شرایط و پاسخ‌گویی به مطالبات جامعه را از دست داده است[63].

22. ضرورت پژوهش محوری درنظام تربیت رسمی و عمومی در برابر رویکرد سلیقه‏ای و غیرکارشناسانه درسیاست گذاری‏ها و برنامه‏ریزی‏ها؛

پژوهش و ارزشیابی در واقع کانون تفکر برای تدوین و اجرای برنامه‏ها، دست‌یابی به کیفیت، به روز سازی، هدایت تحولات و انتقال و نهادینه سازی نوآوری‏ها و تشخیص و درمان مسائل در نظام تربیت رسمی و عمومی مطلوب در نظر گرفته شده است. به این ترتیب پژوهش و ارزشیابی بنیاد و مرجع اتخاذ سیاست‏ها و تصمیمات در میان سطوح مختلف کارگزاران ستادی، اجرایی و آموزشی برای کمک به تحقق اهداف تربیتی در میان دانش آموزان و در سطح مدرسه به شمار می آید. در وضع موجود پژوهش و ارزشیابی به درستی از سوی تصمیم گیران و سایر افراد مخاطب درک نشده و مورد حمایت قرار نگرفته است. که از نشانه‌های آن می توان به داشتن نگاه ابزاری و زینتی نسبت به آن، بی توجهی به یافته‏های پژوهش و ارزشیابی در تصمیم‏گیری‏های مهم اشاره کرد. هم اکنون در نظام تربیتی، داشتن نگاه سطحی و صوری به موضوع پژوهش و ارزشیابی یک چالش اساسی به شمار می آید. [64].

23. الزامات زیر ساختی و کالبدی بایسته‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی (فضا‏های عمومی و اختصاصی امن، مقاوم و دل‌پذیر و تجهیزات و فناوری‏های آموزشی) و محدودیت‏های منابع، کثرت بلایای طبیعی و محدویت دانش فنی و حقوقی متناسب با آن‌ها؛

نظام تربیت رسمی و عمومی مطلوب ایجاب می‏کند در طراحی و ساخت فضاهای تربیتی و چیدمان تجهیزات، با رویکرد میان رشته‏ای، تعاملی و فرهنگی – تربیتی و بر اساس ضوابط و استانداردهای فنی و مهندسی، شرایط اقلیمی و اصول شهرسازی (و با توجه به نیازها و رعایت شرایط سنی، جنسی و جسمی متربّیان)، مدرسه‌ی مطلوب در اختیار نظام تربیت رسمی و عمومی قرار گیرد. مدرسه‏ای که تمام عناصر فضای آن (اعم از فیزیکی و معنوی) درفرایند رشد همه جانبه‌ی فراگیران نقش اساسی ایفا کند[65]. ایفای این کارکردها مستلزم داشتن سازوکارهای مناسب و منابع مالی و انسانی توانمند است. در برابر، در وضع موجود، از یک‏سو کثرت بلایای طبیعی و عمومیت فرسودگی ساختمان‏های آموزشی مشاهده می‏شود، و از سوی دیگر این نظام با محدودیت منابع، امکانات و نیروهای فنی رو به روست و در این زمینه از همراهی و همکاری نهادها و سازمان‌های مسئول نسبتاً محروم است[66].

24. ضرورت توجه به‏ نقش بنیادی عوامل انسانی(به ویژه مربی) در برابر نا متناسب بودن سازوکارهای جذب، آماده‏سازی، سامان‌دهی و مدیریت منابع‏ انسانی؛

معلم، در جریان تربیت رسمی و عمومی، نقش کلیدی برعهده دارد و باید متناسب با اقتضائات جریان تربیت، خود به‏سطح قابل قبولی از حیات طیبه دست یافته باشد. در گذشته ناکارآمدی سازوکارهای تربیت و جذب عوامل انسانی سبب شده ذخیره‌ی نیروی انسانی در اختیار نظام موجود، شایستگی‏های حرفه ای و انگیزشی و در خور نظام تربیت رسمی و عمومی مطلوب را نداشته باشد[67]. متناسب سازی این سازوکارها و آماده سازی ذخیره‌ی انسانی موجود برای پذیرش خدمت در نظام مطلوب از چالش‏های پیش‌رو به‌شمار می‏رود.

25. ضرورت نگاه سرمایه‏ای ومولّد به نظام تربیت رسمی و عمومی و توجه به آن به منزله ی نهاد زیر ساختی و شالوده‌ی توسعه پایدار و دانش بنیان در برابر نگاه صرف مصرفی و هزینه‏ای غیر مولّد؛

جریان تربیت رسمی و عمومی، علاوه بر کارکرد اصلی خود که ایجاد زمینه برای تحقق ظرفیت‏های وجودی متربیان در جهت تکوین و تعالی هویت خود است، از مهم‌ترین عوامل زمینه ساز تشکیل و توسعه‌ی سرمایه‏های انسانی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی در کشور به‌شمار می‏آید. این رویکرد مستلزم تأمین منابع در حد کفایت است[68]. در حالی که در وضع موجود، درعمل و در سیاست‏گذاری و تخصیص منابع انسانی و مالی و برقراری تسهیلات قانونی، با نظام تربیت رسمی و عمومی به صورت بخش هزینه‏بر غیرمولّد‏، که از نظر اقتصادی سرمایه‏گذاری در آن فاقد ارزش افزوده‏ است[69]، برخورد می‏شود.

26. ضرورت تربیت نسل برخوردار از سلامت جسمی و روانی در برابر توسعه بیماری‏های نوظهور و طیف آسیب‏های برخاسته از شرایط تمدنی جدید.

از جمله مهم‌ترین شایستگی‏های پایه و مشترکی که متربیان باید در نظام تربیت رسمی و عمومی به آن دست یابند، عبارت‌اند از درک ویژگی‏های زیستی و پاسخ‌گویی مسئولانه به نیاز‏های جسمی و روانی خود، ارزیابی سبک زندگی انتخاب شده و داشتن بصیرت نسبت به پیامد‏های آن در باره‌ی خود، جامعه و طبیعت، و توسعه و شکل دهی به موقعیت‏ها برای حفظ و ارتقای سلامت افراد در سطح محلی، ملی و جهانی[70]. تحقق این هدف در فضای بسیار متحول و غیرقابل پیش‏بینی آینده، که به‌سهولت انسان‌ها را در معرض آسیب‏های روانی، بیماری‏های نوظهور[71]، بحران هویت، کاهش کنترل اجتماعی، رشد حاشیه نشینی و زندگی پرتنش شهری و مانند آن‌ها قرار می دهد[72]، از چالش‏های مهم پیش روی نظام تربیت رسمی و عمومی خواهد بود.

27. آموزش و پرورش معطوف به توسعه شهری در برابر ضرورت توسعه متوازن شهر و روستا برای دستیابی به اهداف نظام تربیت رسمی و عمومی؛

آموزش و پرورش، که تنها پاسخ‌گوی دانش آموزان شهر نشین و اعطا کننده‌ی قابلیت‏های زیست در فضای شهر به دانش آموزان، باشد به شکل نظام مند جهت تشویق روستائیان و عشایر به مهاجرت عمل می‏کند و پدیده‏های ناخوش‏آیند حاشیه نشینی، فقر، بزهکاری، و خدشه دار شدن عزت و کرامت انسان‏ها در مقیاس فردی و اجتماعی افزایش می یابد. آموزش و پرورش افتراقی، که روستائیان را برای روستا و شهریان را برای شهر تربیت کند، نیز به شکل نظام مند امکان تحرک طبقاتی را از دانش آموزان روستائی و عشایری سلب و فرصت‏های تغییر و در نتیجه تعالی را از آنان دریغ می نماید. بنابراین، برنامه‏های آموزشی‌ای که بتواند، فارغ از آسیب‏های اشاره شده، هم زمان زمینه‏ساز شکل گیری هویت مشترک دانش‏آموزان شهری و روستایی باشد و پاسخ‌گوی نیاز‏های ویژه (هویت اختصاصی) متربیان شهری و روستائی گردد[73]،  از چالش‏های پیش روی نظام تربیت رسمی و عمومی است.

28. ضرورت هم سویی آموزش و پرورش با جهت گیری های کلان سیاسی اجتماعی نظام جمهوری اسلامی ایران در برابر تأثیر پذیری آن از نوسانات سیاسی و مقطعی دولت ها(سیاست زدگی)

آموزش و پرورش در تمامی جوامع در راستای جهت گیری های کلان سیاسی-اجتماعی و به عنوان بخشی انفکاک ناپذیر از نظام کلان سیاسی اجتماعی شکل می گیرد. حیثیت نظام های تربیت رسمی و عمومی در جوامع مختلف از جمله بنا به این ملاحظه حیثیتی ویژه و دارای اختصاصات خاص خود است. این ارتباط گرچه از نوع تعاملی و متقابل است، لیکن توجه به این نکته، شان خرده نظام بودن آموزش و پرورش را مخدوش نمی سازد. از سوی دیگر این تعامل در جوامعی که مردم سالارند و چرخش قدرت با رعایت موازین مربوط در فواصل زمانی کوتاه اتفاق می افتد، می تواند زمینه ساز ایجاد التهاباتی در پی هرچرخش قدرت باشد. این وضعیت معرف یکی از چالش های اساسی آموزش و پرورش است.

29. ضرورت تحول و نوآوری در آموزش و پرورش متناسب با جهت گیری های مطلوب و تحولات محیطی در برابر محدودیت های حقوقی و قانونی، عدم انعطاف ناپذیری و روز آمد سازی قوانین و مقررات

 آموزش و پرورش در عین حال که جریانی ثابت و مستمر است، بنا به ماهیت و ماموریت،  باید خود را با تحولات در ابعاد گوناگون هماهنگ سازد تا به نهادی تاریخ مصرف گذشته بدل نشود. خصوصاً در عصری که تحولات حوزه فناوری هر از چندگاه یکبار ظرفیت تازه یا وضعیت جدیدی را به وجود می آورد، نظامات حقوقی و سیاست گذاری باید از آمادگی ذهنی و قابلیت های ضروری برای روزآمد سازی برخوردار باشند تا کارآئی نظام تربیت رسمی و عمومی مورد سوال واقع نشود. لختی و کندی در واکنش ها چالشی است که این نظام ها را تهدید می نماید.


پیوست 4

تعریف مفاهیم و اصطلاحات کلیدی[74]

سند تحول راهبردی نظام تربیت رسمی‌و عمومی‌درافق چشم انداز بیست ساله کشور: مجموعه‏ای است در بر دارنده مؤلفه‏های بیانیه ارزش‏ها (مبانی نظری و اصول)، مأموریت، چالش‏ها، چشم انداز، هدف‏‌های کلان، هدف‏‌های عملیاتی، راهبردهای اصلی و فرعی (راهکارها)، و شاخص‏‌های معرف چگونگی تحقق هدف‏ها، که به عنوان پایه، ملاک و راهنمای تصمیم گیری‏های اساسی برای، هدایت، راهبری، نظارت و استقرار نظام تربیت رسمی‌و عمومی‌کشور در سطح ملی، به منظور تحقق تحولات محتوایی و ساختاری مورد استناد و استفاده قرار می گیرد.

فلسفه تربیت در جمهوری اسلامی‌ایران:مجموعه ای از گزاره‌‌های مدلل و مدون که به تبیین چیستی، چرایی و چگونگی تربیت، در سطحی عام به شکلی جامع، سازوار، به هم پیوسته و مبتنی بر بنیان‌های معتبر متناسب با نظام فکری و ارزشی اسلامی‌می‌پردازد.

فلسفه تربیت رسمی‌و عمومی‌در جمهوری اسلامی‌ایران:مجموعه‏ی جامع، سازوار، به هم پیوسته، مدلل و مدون، که برپایه"فلسفه تربیت درجمهوری اسلامی‌ایران " به تبیین چیستی، چرایی و چگونگی نظام تربیت رسمی‌و عمومی‌درجمهوری اسلامی‌ایران می‌پردازد.

رهنامه نظام تربیت رسمی‌وعمومی‌در جمهوری اسلامی‌ایران:

الگویِ نظریِ جامع، که خصوصیات وضعیت مطلوب نظام تربیت رسمی و عمومی را،  با بیان تعریف وقلمرو،  رسالت، اهداف، کارکردها،  رهیافت،  رویکرد، ساختار و روابط این نظام و همچنین با بیان تعریف، وظایف، رویکرد، اصول و روابط هریک از زیرنظام‌های اصلی آن، ترسیم می‌نماید .

نظام تربیت رسمی‌و عمومی: "نهادی است عمومی[75] و سازمان یافته که، به عنوان مهم ترین عامل انتقال، بسط واعتلاء فرهنگ در جامعه اسلامی ایران،  مسئولیت آماده سازی عموم متربیان جهت تحقق مرتبه ای از آمادگی[76] برای تحقق حیات طیبه را برعهده دارد که تحصیل آن مرتبه برای عموم افراد جامعه در جهت تکوین وتعالی پیوسته هویت ایشان- (با تاکید بر وجوه مشترک انسانی، اسلامی وایرانی) ضمن ملاحظه ویژگی های فردی و غیر مشترک- ونیز شکل گیری واعتلای مداوم جامعه سالم براساس نظام معیار اسلامی لازم یا شایسته باشد. این نهاد عمومی با تکیه بر دولت اسلامی ( حاکمیت) و با مشارکت فعال خانواده ها و نهادها و سازمان های غیر دولتی، متولی و مسئول تحقق شایسته‌ی« جریان تربیت رسمی و عمومی» در همه سطوح سیاست گذاری؛ برنامه ریزی؛ پشتیبانی؛ هماهنگی و ساماندهی؛ اجرا و نظارت، ارزشیابی و اصلاح می باشد. "

زیرنظام‌‌های اصلی (نظام تربیت رسمی‌و عمومی):بخش های اساسی این نظام[77] در جهت پشتیبانی از جریان تربیت، انجام رسالت نظام وکمک به تحقق اهداف و کارکردهای آن هستند . این زیرنظام ها تمامی مولفه های نظام تربیت رسمی و عمومی را تحت تاثیر خود قرار می دهند و عبارتند از :رهبری و مدیریت، تحقیق و ارزشیابی، تربیت معلم و تأمین منابع انسانی، تأمین وتخصیص منابع مالی، تامین فضا،  تجهیزات،  فن آوری و برنامه درسی.

مولفه‌ها(نظامتربیت رسمی‌و عمومی):منظور از مولفه های اصلی نظام تربیت رسمی و عمومی اجزایی است که برای کمک به تحقق رسالت و اهداف آن ( در سطوح سیاست گذاری ؛ برنامه ریزی؛ پشتیبانی هماهنگی ؛اجرا و نظارت، ارزشیابی و اصلاح) شکل گرفته اند. این اجزاء مجرای عمل ارکان سه گانه(حاکمیت، خانواده و نهادهای اجتماعی و مدنی) در چار چوب زیر نظامهای اصلی این نظام می باشند

رسالت(مأ موریت): گزاره معطوف به بیان مسئولیت اصلی مورد انتظار از هر یک از نهادها ی سهیم در جریان تربیت.

کارکرد:گزاره ناظر به بیان اثر ونتیجه مطلوب (مورد انتظار) از فعالیت نظام (یا زیرنظام) که برای تحقق غایت وانجام رسالت هر یک عوامل ونهاد‌های تربیتی ضروری باشند.

وظایف:گزاره‌‌های معطوف به بیان وضع مطلوب فعالیت عوامل و مولفه‌‌های زیرمجموعه هر یک از نهاد‌‌های سهیم در جریان تربیت که برای تحقق رسالت عوامل ونهاد‌های تربیت ضروری باشند.

هدف: گزاره‌‌های تجویزی ناظر به تعیین وضع مطلوب متربیان در پایان مراحلی از فرآیند تربیت که تحقق هر یک از آنها گامی‌درجهت وصول به غایت تربیت محسوب می‌شود.

انواع هدف‏ها:

  • هدف کلی: گزاره ناظر به بیان خصوصیت مطلوب و مورد انتظار از هر متربی و در هر نوع تربیت در جهت تحقق غایت تربیت.
  • اهداف مشترک: آن دسته از شایستگی‌‌های لازم برای عموم آحاد جامعه که از تحلیل غایت تربیت و هدف کلی آن به دست آیند.
  • اهداف ویژه: آن دسته از شایستگی‌‌هایی که با تحلیل اهداف مشترک (برحسب معیار‌هایی نظیر مرحله رشد و ویژگیها و نیاز‌های متربیان، موقعیت و شرایط اجتماعی، آمادگی لازم برای ورود به انواع تربیت اختصاصی) برای گروه یا فرد خاصی در سطوح ملی، استانی، منطقه‏ی و محلی و مدرسه ‌ای (به شکل‌های گوناگون برحسب مورد) تعیین گردد.

رویکرد: جهت گیری کلی، مشخص و منسجمی‌درباره ماهیت و چگونگی مواجهه با موضوع مورد نظر، که باتوجه به مجموعه ای از مفروضات نظری سازوار، تعیین شده و التزام به آن، موجب ایجاد همگرایی و هماهنگی در انتخاب اصول، معیارها و روش‌های خاصی در عرصه عمل خواهد شد.

رویکرد عرضه مدار /رویکرد تقاضا مدار:در شرایط فعلی، تخصیص منابع در تربیت رسمی‌و عمومی‌ایران عمدتاً عرضه‌مدار می‌باشد. به‏ترتیبی که تقریباً مجموع منابع مالی دولت برای آموزش و پرورش از طریق بودجه عمومی‌در اختیار مدارس دولتی عرضه کننده خدمات آموزشی قرار می‌گیرد. در برابر، در رویکرد تقاضا مدار، در هنگام تخصیص منابع مالی دولت، طرف تقاضای آموزش یعنی دانش‌آموزان و خانواده‌ها نیز مورد توجه قرار می‌گیرند. این کار از طریق، توسعه کمک‌‌های مالی به متقاضیان آموزش (در قالب پته آموزشی، بورس تحصیلی، کمک‌ مستقیم مالی، و ...) صورت می‏گیرد که از این راه، متقاضیان بتوانند در موسسات و مدارس با کیفیت بالاتر (اعم از دولتی و غیردولتی) ثبت‌نام نمایند و «دامنه انتخاب» آنها گسترش یابد .

راهبرد: راهکاری کلان که منجر به بهبود عملکرد یا حفظ مطلوبیت نظام از طریق تغییر در ساختار و رفتار می شود و به مثابه پلی بین نظام ومحیط متناسب با تهدیدات و فرصت های محیطی و نقاط قوت و ضعف نظام انتخاب می شود.

چالش‏ها:موقعیت‏ها و وضعیت‏های خطیری هستند که ما را به مقابله با خود می‌طلبند و نمی‏توان آنها را نادیده انگاشت؛ زیرا آثار و نتایجی به همراه خواهند داشت که توفیق یا عدم توفیق ما در تحقق چشم انداز، ماموریت ها و اهداف در گرو آنهاست. از این رو مستلزم شناسایی و مواجه اندیشمندانه و تدبیر خردمندانه هستند به گونه ای که بتوان از تبدیل شدن آنها به تهدید جلوگیری کرد و بر پایه آنها فرصتهایی را پدید آورد که دستیابی به مقاصد مورد نظر را تسهیل کرده و امکان پذیر سازد. باید توجه داشت که بی توجهی به این چالش‏ها یا مواجه نا هوشمندانه با آنها می تواند ناتوانی نظام در ایجاد انسجام و یکپارچگی در داخل و انطباق با محیط خارج و تعامل پیش برنده و پویا با آن را نیز در پی داشته باشدکه در نتیجه تحقق مأموریت ، دستیابی به هدف‏ها را دشوار و در برخی از موارد امکان ناپذیر خواهد ساخت.

چشم انداز: منظور از چشم انداز وضعیت قابل حصول و ممکن نظام تربیت رسمی‌و عمومی‌کشور در افق بیست ساله است که با توجه به مأموریت‏ها از یک سو و چالش‏های فرا روی این نظام، از سوی دیگر، تعیین می شود.

تربیت(تعریف برگزیده):

تربیت عبارت است از: «جریان تعاملی زمینه سازِ تکوین و تعالی پیوسته ی هویت افراد جامعه و شکل گیری واعتلاء مداوم جامعه سالم بر اساس نظام معیار اسلامی  در جهت هدایت فرد وجامعه به سوی تحقق حیات طیبه در همه ی مراتب و ابعاد ،  به گونه ای که متربیان آماده شوندبطورآگاهانه واختیاری دراین مسیرحرکت کنند ».

طی این جریان تعاملی، مربیان با طراحی،  سازماندهی و تدارک فرصت های مناسب در قالب تدابیر واقداماتی هدفمند،  هماهنگ، سنجیده و براساس نظام معیار اسلامی- نظیرتمهید وپالایش شرایط محیطی،  حمایت و مراقبت،  ترغیب وتذکر، تعلیم وتعلم، گفتگو، تجربه وآزمون،  مواجهه با نتایج اعمال و قرارگرفتن در موقعیت های جدید- زمینه تکوین وتعالی پیوسته هویت آحاد متربیان وشکل گیری واعتلای مداوم جامعه ای سالم را فراهم می سازند؛ متربیان نیز با مشارکت فعال در این جریان و استفاده مناسب از فرصت های یادشده، شایستگی‌های فردی وجمعی لازم جهت درک و بهبود مداوم موقعیت خود و دیگران،  بر اساس انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه‌ی نظام معیار اسلامی، را کسب و از این طریق آماده می شوند تا حیات طیبه را در همه مراتب وابعاد محقق سازند.

انواع تربیت:

  1. بر اساس نحوه‌ی حضور متربیان:
  • تربیت الزامی: بخشی از جریان تربیت که متربیان باید، بر حسب ضوابط قانونی، در آن حضور یابند.
  • تربیت اختیاری: بخشی از جریان تربیت که شرکت متربیان در آن داوطلبانه است.
  1. بر اساس نوع سازمان‌دهی و اعتبار قانونی:
  • تربیت رسمی: بخشی از جریان تربیت که به شکل قانونی، سازمان‌دهی شده (دارای مخاطبان مشخص و اهداف، ساختار و برنامه‌ی معین)، ضمن حفظ انعطاف پذیری (برحسب خصوصیات متربیان) در جهت آماده‌سازی متربیان برای تحقق مراتب حیات طیبه در ابعاد مختلف، متناسب با نیاز‌های متنوع جامعه، طراحی و اجرا شده و پس از کسب شایستگی‌‌های لازم (جهت درک موقعیت و اصلاح مداوم آن بر اساس نظام معیار) به اعطای گواهی‌نامه‌ی موفقیت (مدرک معتبر) می‌انجامد.
  • تربیت غیررسمی: شکلی از جریان تربیت که در آن انواع شایستگی‌‌های لازم جهت درک موقعیت و اصلاح مداوم آن بر اساس نظام معیار، در جهت آماده‌سازی متربیان برای تحقق مراتب حیات طیبه در ابعاد گوناگون، بدون سازمان‌دهی مشخص و از طریق تجارب داوطلبانه متربیان (مانند مطالعه‌ی کتاب و روزنامه، تماشای فیلم و تلویزیون، مشارکت در فعالیت گروه‌ها و انجمن‌ها، شرکت در مساجد و محافل مذهبی) کسب می‌شود.
  1. بر اساس میزان و نحوه‌ی شمول:
  • تربیت عمومی: بخشی از جریان تربیت که در جهت تکوین و تعالی مداوم هویت متربیان با تأکید بر وجوه مشترک (انسانی، اسلامی و ایرانی) هویت، ضمن ملاحظه‌ی ویژگی‌های فردی و مشترک (جنسی/ جنسیتی، خانوادگی، فرهنگی، دینی/ مذهبی[78]، قومی و بومی/ محلی) ایشان،  انجام می‌شود تا متربیان مرتبه‌ای از آمادگی برای تحقق حیات طیبه در ابعاد فردی واجتماعی را به دست آورند که تحصیل آن مرتبه، برای عموم افراد جامعه لازم یا شایسته باشد.
  • تربیت اختصاصی: بخشی از جریان تربیت که در راستای تکوین و تعالی پیوسته‌ی وجوه اختصاصی هویت متربیان بر بنیاد تکوین وجوه مشترک هویت (انسانی، اسلامی و ایرانی) ایشان انجام  می‌گردد تا متربیان مرتبه‌ای از آمادگی را برای تحقق مراتب حیات طیبه در ابعاد مختلف به دست آورند که در جهت تشکیل جامعه سالم واعتلای مداوم آن براساس نظام معیار اسلامی، وصول به آن مرتبه از آمادگی، تنها برای بخشی[79] از افراد جامعه لازم یا شایسته باشد.

4.بر اساس حیثیت‌ها یا شئون حیات آدمی:

ساحت‏‌های تربیت متناسب با شئون متفاوت زندگی آدمی‌به انواع ذیل تقسیم می شود:

  • تربیت دینی[80]و اخلاقی؛ ناظر به آمادهسازی فردی وجمعی متربیان در مسیر تحقق شأن دینی و اخلاقی حیات طیبه؛
  • تربیت زیستی و بدنی؛ ناظر به آمادهسازی فردی وجمعی متربیان در مسیر تحقق شأن زیستی و بدنی حیات طیبه؛
  • تربیت اجتماعی و سیاسی؛ ناظر به آمادهسازی فردی وجمعی متربیان در مسیر تحقق شأن اجتماعی و سیاسی حیات طیبه ؛
  • تربیت اقتصادی و حرفهای؛ ناظر به آمادهسازی فردی وجمعی متربیان در مسیر تحقق شأن اقتصادی و حرفهای حیات طیبه؛
  • تربیت علمی وفن آوری؛ ناظر به آمادهسازی فردی وجمعی متربیان درمسیرتحقق شأن علمی وفن آورانه حیات طیبه؛
  • تربیت هنری و زیبایی شناختی؛ ناظر به آماده سازی فردی وجمعی متربیان در مسیر تحقق شأن هنری و زیباییشناختی حیات طیبه؛

تربیت رسمی‌وعمومی‌(تعریف برگزیده): «بخشی از جریان تربیت که به شکل سازمان‌دهی شده، قانونی، عادلانه، همگانی[81] و الزامی در جهت تکوین و تعالی مداوم هویت متربیان با تأکید بر وجوه مشترک (انسانی، اسلامی و ایرانی) هویت[82]، ضمن ملاحظه‌ی ویژگی‌های فردی و غیر مشترک (جنسی/جنسیتی،،  فرهنگی، دینی/ مذهبی[83]، قومی و بومی/ محلی و خانوادگی) ایشان صورت می‌پذیرد تا متربیان مرتبه‌ای از آمادگی برای تحقق حیات طیبه در ابعاد گوناگون را به دست آورند که تحصیل آن مرتبه، برای عموم افراد جامعه لازم یا شایسته باشد. »

حیات طیبه: حیات طیبه وضع مطلوب زندگی بشر در همه‌ی ابعاد و مراتب، بر اساس نظام معیار ربوبی است که تحقق آن باعث دست‌یابی به غایت زندگی یعنی قرب‌الی الله خواهد شد. البته حیات طیبه امری صرفا اخروی نیست(که تنها درعالم آخرت وپس از مرگ محقق گردد) بلکه در حقیقت حاصل ارتقا و استعلای حیات طبیعی و متعارف آدمی در همین دنیا، با صبغه‌ی الهی بخشیدن به آن است که با پذیرش حاکمیت نظام معیار دینی (مبانی و ارزش‌های مقبول دین اسلام) بر ابعاد فردی واجتماعی زندگی آدمی و تمام شئون مختلف آن، جلوه ای از آن (در همین دنیای فانی ومحدود) قابل تحقق می‌باشند و در نتیجه باعث شکوفایی فطرت ورشد همهجانبه و متعادل استعدادهای طبیعی وشکل گیری واعتلای مداوم جامعه ای سالم بر اساس نظام معیار دینی در مسیر قرب الی الله می شود .

جامعه سالم اسلامی : «جامعه سالم در نگرش اسلامی،  اجتماعی است که بر روی نمودن به خدا در حالت تسلیم ورضا استوار می شود نه برروابط نژادی، خویشاوندی یا قبیله ای ویا روابط انتفاعی وستمگرانه یا روابط قراردادی- که رویکرد استخدامی داشته ومتکی بر منفعت های یک طرف یا دو طرف قرارداد می باشند»[84]. در جامعه سالم که مظهر تحقق بعد اجتماعی حیات طیبه به شمار می آید، «پیوندها خشونت آمیز(ناشی از ترس وتهدید وارعاب) یا انتفاعی (ناشی از سودگرایی واستثمار یا استخدام دیگران) نیست بلکه ارتباط میان اعضای جامعه به معرفت، محبت واطاعت از خدا ونظام معیار دینی معطوف است. در چنین جامعه ای روابط ظالمانه وتعصبات نژادپرستانه طرد می شود وبرتوحید به عنوان اساس تکوین وگسترش روابط اجتماعی تاکید می گردد. »[85]

زمینهسازی: طراحی و اجرای مجموعه‌ای از تدابیر و اقدامات هماهنگ، سنجیده و عمدی، از سوی مربیان، برای کمک به تکوین و تحول شایسته هویت متربیان وشکل گیری واعتلای جامعه سالم را، با توجه به لزوم حرکت آزادانه و آگاهانه‌ی آدمی، باید تنها به مثابه نوعی ‌تمهید مقدمات برای حرکت آزاد و آگاهانه‌ی آدمی در نظر گرفت که از سوی متولیان جریان تربیت ومربیان، به منزله زمینه های لازم (و نه شرط لازم وکافی) برای این حرکت تشخیص داده شده‌اند. لذا، باید زمینه‌سازی[86] را دیگر ویژگی اصلی جریان تربیت به شمار آورد. فراهم نمودن شرایط مورد نیاز (مقتضیات و عوامل اِعدادی) برای حرکت اختیاری وآگاهانه‌ی فرد و جامعه به سوی هدف مطلوب، جنبه‌ی ایجابی این‌گونه زمینه‌سازی است؛ چه این‌که زمینه‌سازی در بُعد سلبی نیز معطوف به رفع (یا دفع) موانع بیرونی ودرونی این حرکت اختیاری است. لذا لازم است این گونه زمینه سازی در هر دوجنبه ایجابی وسلبی به صورتی باشد که با اصل وجود اختیار وآزادی تکوینی انسان در اعمال وحرکات خویش منافات پیدا نکند.

کسب: مفهوم کسب ناظر به عمل آگاهانه و آزادانه‌ی متربی است. در واقع کسب تلاشی آگاهانه و ارادی است که متربی در زمینه‌‌های فراهم شده برای تحقق و توسعه‌ی ظرفیت‌‌های وجودی خویش انجام می‌دهد. ولی از آن‌جا که ظرفیت‌‌های وجودی آدمی‌امری از پیش تعیین شده نیست و در دو جهت سقوط و صعود، به انتخاب فرد، شکل می‌گیرد، جهت‌گیری ارزشی این تلاش همان تحقق شایستگی‌‌های لازم در ساحت‌‌های وجودی فرد است. لذا کسب شایستگی‌ها دارای این ویژگی‌هاست:

  • •موقعیت محور (شکل‌گیری تحت تأثیر و در تعامل با عناصر موقعیت و برای درک و اصلاح مداوم آن)
  • •متربی محور (برخلاف زمینه‌سازی که نقش اصلی در آن برعهده‌ی مربی است)
  • •مداوم و مستمر (با توجه به روند تکوین و تعالی پیوسته‌ی هویت)
  • •آگاهانه و ارادی (متناسب با سطح رشد و آمادگی متربی)

نظام معیار (دینی / ربوبی): مبانی وارزش‌‌های مبتنی بردینِ حق یا سازگار با آن؛ نظام معیار حیات طیبه، مشتمل برسلسله مراتبی از ارزشهاست که نه تنها همه آن‌ها به لحاظ اهمیت و اولویت تحقق در یک سطح ومرتبه نیستند، بلکه پذیرش برخی از ارزش‌‌های اساسی نظام معیاردینی متوقف به شناخت وانتخاب دینِ حق نیز نیست؛ لذا شکل‌گیری این نوع زندگی در ابعاد مختلف، دارای مراتب متعدد است. انتظار از دینِ حق آن است که نظام معیار مورد نیاز برای زندگی شایسته بر اساس دین (حیات طیبه) را ارائه دهد. این نظام معیار دینی ناظر به همه‌ی ابعاد زندگی انسان است؛ زیرا دینِ حق (اسلام) به همه‌ی عرصه‌‌های امور اجتماعی و فردی، دنیوی و اخروی، مادی و معنوی زندگی بشر پرداخته است (نفی سکولاریسم)؛ هرچند نسبت به پار‌ه ای از این عرصه‌ها، به عرضه‌ی کلیات اکتفا و نسبت به بخشی دیگر، جزئیات را نیز ذکر کرده است، اما در عین حال، با توجه به توانایی عقل و تجربه‌ی بشری، دین هرگز درصدد پاسخ‌گویی به همه‌ی نیاز‌های انسان، بدون تکیه بر این توانایی، برنمی‌آید و نقش مکمل (و نه جای‌گزین) را برای عقل و تجربه‌ی بشر ایفا می‌نماید.

هدایت:جهت‌دهی حرکت اختیاری و آگاهانه‌ی فرد وجامعه در مسیر دست‌یابی به هر نوع کمال شایسته‌ای که بتواند در راستای غایت زندگی انسان (قرب‌الی الله) و مراتب مختلف آن قرار گیرد . البته در نگرش اسلامی هدایت دارای دو وجه ارائه طریق (راهنماییِ مقصد و نشان دادن طریق رسیدن به آن مقصد) و ایصال الی المطلوب(کمک به فرد و جامعه برای حرکت آگاهانه و اختیاری در راه رسیدن به مقصد) می باشد که به نظر می رسد می توان وباید در جریان تربیت این هر دو جنبه را ملاحظه نمود.

هویت:به‌طور کلی برآیند مجموعه ‌ای از بینش‌ها، باورها، گرایش‌ها، اعمال و صفات آدمی‌است و از این‌رو، نه تنها امری ثابت و از پیش تعیین شده نیست، بلکه حاصل تلاش و توفیق شخص و البته تا حدودی متأثر از شرایط اجتماعی است. انسان، در واقع موجودی تلقی می‌شود که می‌تواند با تکیه بر فطرت و استعداد‌های طبیعی خود و با استفاده از عقل و نیروی اختیار و اراده‌ی خویش، به معرفت دست یابد. معرفت ایجاد شده می‌تواند زمینه‌ی میل و گرایش را در او فراهم سازد. بینش و گرایش درونی، زمینه‌ی باور (ایمان) و تکوین اراده (تصمیم‌ِ معطوف به عمل) را در وی فراهم می‌آورد و با عمل و تکرار آن، به‌تدریج هویتش شکل می‌گیرد. همین امور نیز، در هرگونه تحول هویت ـ پس از تکوین اولیه‌ی آن ـ نقش‌آفرین است.

موقعیت :منظور از موقعیت، وضعیت مشخص، پویا، قابل درک و تغییری است که حاصل تعامل پیوسته‌ی فرد به منزله ی عنصری آگاه، آزاد و فعال با گستر‌ه ای از جهان هستی(خود، طبیعت وجامعه) در محضر خداوند متعال است. (که حقیقتی برتر وخالق همه جهان و فراتر از همه موقعیت‌ها می‌باشد). انسان همواره در موقعیت قرار دارد و می‌تواند آن را درک کرده و تغییر دهد.

شایستگیها:منظور از شایستگی ها مجموعه‌ای ترکیبی از صفات و توانمندی‌های فردی وجمعی[87] ناظر به همه‌ی جنبه‌های هویت (عقلانی، عاطفی، ارادی و عملی) ونیز تمام مولفه های جامعه سالم براساس نظام معیار اسلامی است، که متربیان برای دست‌یابی به مراتب حیات طیبه در جهت درک موقعیت خود ودیگران و عمل فردی وجمعی برای بهبود مستمر آن، باید این گونه صفات وتوانمندی ها را «کسب» کنند.

 شایستگی‌های پایه: آن دسته از صفات و توانمندی‌ها هستند، که متربیان باید آن‌ها را برای وصول به مرتبه ای لازم یا شایسته از آمادگی عموم افراد جامعه برای تحقق حیات طیبه کسب کنند؛

شایستگی‌های ویژه: آن گروه از صفات و توانمندی‌هاست که در سطحی بالاتر از سطح مورد انتظار از آمادگی همگان جهت تحقق حیات طیبه است و افراد برحسب علاقه و استعداد فعلیت یافته‌ی خود و نیاز‌های خاص جامعه آن‌ها را کسب می‌کنند.

برنامه درسی :به مجموعه فرصت های تربیتی نظام مند و طرح ریزی شده (از سطح ملی ، منطقه ای و محلی تا  مدرسه و کلاس درس  با طیف مخاطبان بسیار گسترده و فراگیر تا بسیار محدود) و نتایج مترتب بر آن ها  اطلاق میشود که  متربیان برای کسب شایستگی های لازم جهت در ک و اصلاح موقعیت در معرض آن ها قرار می گیرند تا با  تکوین وتعالی پیوسته هویت خویش  مرتبه قابل قبولی از آمادگی برای تحقق حیات طیبه در همه ابعاد را به دست آورند. 

ساختار سه وجهی برنامه درسی:منظور ساختار کلان برنامه درسی است که ضمن برخورداری از بخش تجویزی یا الزامی(تک وضعیتی و تعیین تکلیف شده به شکل پیشینی)، از بخش نیمه تجویزی یا انتخابی(چند وضعیتی) وغیر تجویزی یا اختیاری (بی وضعیتی یا باز) نیز برخوردار خواهد بود. این ساختار مثلثی ثابت است ولی در ارتباط با هریک از مراحل تحصیلی با توجه به متغیر‌های ذی مدخل به شکل متناسب عملیاتی می‏شود.

بخش تجویزی (الزامی) برنامه درسی (core) :بخشی از برنامه درسی که برای پرورش ” هویت مشترک“ دانش‌آموزان کاربرد دارد. این بخش باید: به صورت uniform یا ”تک وضعیتی“ تعریف شود. ناظر به قابلیت‌ها یا شایستگی‌‌های ثابت باشد، و بالاخره آماده سازی برای حرفه به صورت عام (در قالب شایستگی‌‌های اساسی و عمدتا شناختی و نگرشی و نه مهارتی) در این بخش اتفاق افتد. این بخش یکی از فقرات core می‏باشد .

بخش نیمه تجویزی (انتخابی) برنامه درسی (core/elective) :بخشی از برنامه درسی که علاوه بر کمک به پرورش ” هویت مشترک“ دانش‌آموزان، پرورش ” هویت اختصاصی“ آنان را نیز در کانون توجه قرار می‌دهد. و به صورت چند وضعیتی (یعنی متناسب با وضعیت‌‌های گوناگونی که دانش‌آموزان از نظر شغلی و تحصیلی برای آینده خود متصورند) تعریف و طراحی می‌شوند تا امکان انتخاب از میان اشکال و انواع وجود داشته باشد.

بخش غیر تجویزی (اختیاری) برنامه درسی (elective) :برخی از حوزه‌ها یا فعالیت‌‌های یادگیری در برنامه درسی که کاملا تحت تاثیر موقعیت‌‌های خاص زمانی، مکانی و انسانی اختصاصا برای پرورش ” هویت (‌های) اختصاصی“ کاربرد دارد. از ویژگی‏‌های آن دامنه تنوع حداکثری یا وضعیت‌‌های نامحدود است. این بخش شامل انواع برنامه‏‌های فوق برنامه، مکمل و اوقات فراغت می‌شود.

ساختار تلفیقی و مسأله محور برنامه درسی: به برنامه درسی تجویزی یا الزامی‌گفته می‏شود که با استفاده از رویکرد حل مساله یا قالب حل مساله در تدوین هدف‌ها، از انعطاف برخوردار شده و یادگیری از عمق و غنای بیشتری برخوردار می‏شود.

آموزش فراگیر (برای کودکان استثنایی و تیزهوش): به نوعی برنامه آموزشی گفته می‌شود که در آن آموزش کودکان استثنایی و تیزهوش بجای آن که در مدارس اختصاصی و جدای از عموم همسالان آنها صورت گیرد، در درون مدارس معمولی، ولی با توجه ویژه به توانایی‏‌های آنان، برگزار می‏شود.

آموزش برای همه:برنامه آموزش برای همه، یکی از برنامه‏‌های جهانی توسعه بخش آموزش و پرورش است که در سال 2000 میلادی در مجمع جهانی آموزش در شهر داکار کشور سنگال مورد تعهد 164 کشور عضو سازمان یونسکو قرار گرفته است. اکنون این برنامه جزء اصلی‏ترین فعالیت‏‌های یونسکو در حوزه آموزش محسوب می‏شود. این برنامه از 6 آرمان و 4 گروه هدف تشکیل شده است. آرمان‏ها عبارتند از: توسعه آموزش‏‌های پیش دبستان، کامل شدن پوشش تحصیلی دوره ابتدایی، افزایش 50 درصدی فعالیت‏‌های سواد آموزی، رفع نابرابری‏‌های جنسیتی، آموزش مهارت‌های زندگی، و ارتقای کیفیت آموزش. گروه‏‌های هدف عبارتند از :کودکان پیش از دبستان، جمعیت لازم التعلیم آموزش پایه، کودکان خارج از مدرسه، و بزرگسالان بی‏سواد. این برنامه از سال 2000 آغاز شده و تا سال 2015 ادامه خواهد یافت[88].

رویکرد تخصص گرایی نرم: در برنامه درسی دوره متوسطه، رویکرد ”گرایش تخصصی نرم“ (soft specialization) از شکل گیری“ افتراق برنامه ای“ (curriculum differentiation) یا ایجاد شاخه‌‌های تحصیلی تخصصی (tracking) به صورت از پیش طراحی شده جلوگیری می‏کند. چنین جهت گیری در برنامه درسی دوره متوسطه موجب می‏شود که انتخاب رشته (شاخه) تحصیلی و قرار گرفتن دانش آموز در یک مسیر بیش و کم ثابت اتفاق نیفتد و دانش‌آموزان متناسب با شرائط و توان مندی‌‌های فردی و عوامل تاثیرگذار محیطی(خصوصا ضوابط ورود به رشته‌‌های مختلف تحصیلی در آموزش عالی یا تقاضای مشاغل مختلف مورد علاقه فرد) از میان مجموعه دروس متنوع ارائه شده (درمدرسه محل اصلی تحصیل یا آموزشگاه‌‌های اقماری) دست به انتخاب زده و به آزادانه ترین شکل سعی در ایجاد هماهنگی میان برنامه درسی با استعداد‌ها و علائق خود بنماید.

آموزش‏ فنی و حرفه ای عام: منظور نوعی از آموزش فنی و حرفه ای است که در آن، براساس رویکرد تخصص گرایی نرم، دانش‌آموزان می‏توانند شایستگی‏‌های لازم برای ورود به یک حرفه (و نه یک شغل تخصصی) را در دوره متوسطه کسب نمایند.

سازوکار درس پژوهی (lesson study):منظور سازوکار توانمند سازی معلمان است که آنان را برای مداخله موثر در برنامه ریزی درسی در سطح مدرسه، با استفاده از شیوه تحقیق عمل (action research) بهمراه گروهی از معلمان آماده می‏سازد.

نظام دوری (looping) : در دوره ابتدایی، منظور همراهی یک معلم با یک گروه از دانش‏آموزان از پایه اول تا پایه ششم ابتدایی، در دروس اصلی این دوره است.

تحول بنیادین آموزش و پرورش از نگاه مقام معظم رهبری

در دوره ی انقلاب،خیلی کارها در آموزش و پرورش انجام گرفته است؛ اما نظام آموزش و پرورش تحول پیدا نکرده و همان نظام قدیمی است! البته بیشتر در مسائل روبنایی کارهای زیادی شده است؛ این کارها را ما قدر دانیم منتها اینها هیچکدام تحول نیست. تحول یک حرکت ریشه ای است و شماها میتوانید بکنید و باید این کار بشود. آن تحول مورد نظر چیزی است عمیق تر و بنیانی تر.

                                                                                               سوم مرداد 1386

                                                 پیوست 5

 

هدف‏های کلان و تعریف مفهومی شاخص‌ها ی مرتبط

 

  1. 1.        تربیت انسانی مومن و متخلق به اخلاق اسلامی، پرسشگر و فکور، خلاّق و کارآفرین، سالم و با نشاط، انتخاب گر و آزاد منش، قانون گرا و نظم پذیر، عدالت خواه و صلح جو، وطن دوست،  استقلال طلب و ظلم ستیز، جمع گرا و جهانی اندیش، خودباور و مقتصد، امیدوار و منتظر، دانا وتوانا، شجاع و ایثارگر، پاکدامن و باحیاء، مسئولیت پذیر و وظیفه شناس( شایستگی‌های پایه در ساحت‌های شش گانه تربیت) و آماده‌ی ورود به انواع تربیت تخصصی و شغلی برای زندگی شایسته فردی ،خانوادگی و اجتماعی  براساس نظام معیار اسلامی
  •  نرخ افزایش‌سطح شناخت ازآموزه‌های دین اسلام ‌و باور به معارف دینی
  • نرخ ارتقای رفتارهای فردی و اجتماعی مبتنی بر موازین دینی
  • نرخ افزایش پای‌بندی به واجبات و پرهیز از محرمات دینی
  • نرخ افزایش التزام به فضائل اخلاقی مانند نظم و وقت شناسی، صداقت و راست‌گویی، میانه روی و اعتدال، امانت داری، ایثار و گذشت، رازداری، عفت، حیا و انصاف
  • نرخ افزایش تسلط بر مهارت‌های بنیادی(خواندن،نوشتن،بیان مقصودکردن، حساب کردن و حل مسئله)
  • نرخ افزایش نشاط وشادابی و رضایتمندی از زندگی به ویژه در دختران و مناطق محروم
  • نرخ افزایش سطح تسلط به زبان‌های خارجی (عربی و انگلیسی)
  • نرخ تقویت هویت ملی(ایرانی) و حساسیت نسبت به صیانت از میراث تاریخی، فرهنگی و هنری کشور
  • نرخ ارتقای سطح سلامت فیزیکی(جسمانی)
  • نرخ افزایش سطح آگاهی‌ها و مهارت‌های شهروندی و ارتباطی
  • نرخ تقویت گرایش به کار مفید و مولّد و کارآفرینی
  • نرخ افزایش توانمندی‌ها در حوزه‌های علوم و ریاضیات
  • نرخ افزایش تقویت حس زیبا شناسی و توان آفرینش هنری
  • نرخ افزایش ارتقای سطح سواد اطلاعاتی
  •  نرخ تقویت روحیه‌ی پرسشگری و میل به دانایی(یادگیری مادام العمر)
  • نرخ افزایش سطح قابلیت‌های زیست محیطی
  •  نرخ افزایش شایستگی‏های دانش‌آموزان بر اساس سنجش‏های ملی و مقایسه دوره‏های زمانی با یکدیگر
  •  نرخ ارتقای جایگاه دانش‌آموزان ایرانی در سنجش‏های بین المللی
  • نرخ افزایش نسبت بهره برداری از محیط‏های دولتی و غیر دولتی خارج از مدرسه در اجرای مؤلفه‌ی تجویزی برنامه درسی
  • نرخ افزایش آشنایی دانش آموختگان با زبان و خط فارسی
  • نرخ افزایش مشارکت‌نهاد‌های‌دولتی و‌غیردولتی‌در اجرای مؤلفه‏های نیمه‌تجویزی و‌غیر‌تجویزی برنامه‌ی درسی
  • نرخ بهبود نگرش‏ها نسبت به نقش علوم انسانی (پیمایش‏‌های سالانه فرهنگی)
  • نرخ افزایش توجه رسانه ملی و سایر رسانه‏ها به علوم انسانی
  • نرخ افزایش تعداد مدارس ویژه‌ی پرورش استعداد‏های برتر در علوم انسانی

 

2. ارتقای نقش نظام تربیت رسمی و عمومی در رشد وتعالی کشور و اعتلای فرهنگ عمومی و زمینه سازی برای تکوین تمدن اسلامی- ایرانی با تأکید بر تعمیق معرفت و بصیرت دینی و سیاسی، التزام به ارزش‌های اخلاقی، وفاداری نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران، اعتقاد به اصل ولایت فقیه و مردم سالاری‌دینی، ‌تحکیم وحدت ملی، تقویت روحیه علمی، رعایت حقوق و مسئولیتهای شهروندی، ارتقای آداب و مهارت‏های زندگی، بهداشتی و زیست محیطی

  • نرخ عضویت دراتحادیه‏ها، احزاب و تشکل‏های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی
  •  نرخ افزایش تعداد روزنامه‏ها، سایت‏ها و شبکه‏های اجتماعی، که توسط فرهنگیان مدیریت می شود،
  • در صد تغییرات در رتبه منزلت و مرجعیت معلمان در سطح ملی در مقایسه با سایر حرفه‏ها
  •  در صد تغییرات در میزان مشارکت معلمان و دانش‏آموزان واجد شرایط در عرصه‌ی انتخابات (مانند مجلس، ریاست جمهوری و شورا‌های اسلامی‌شهر و روستا)
  •  نرخ مشارکت در فعالیت‏های عام المنفعه و جهادی
  •  در صد تغییرات در تعداد آثار علمی‌منتشر شده توسط فرهنگیان(آمار گیری سالانه وزارت آموزش و پرورش)
  • نرخ افزایش تعداد نهاد‏های مدنی، متولی در سطوح ملی تا محلی
  •  نرخ افزایش مشارکت مدارس در برنامه‏های گوناگون توسعه‌ی محلی (مخاطبان بزرگ‌سال)، در سطح ملی و منطقه ای و آموزش‏های معطوف به افزایش سطح آگاهی مدیران در این زمینه
  • نرخ افزایش آگاهی‏های تربیتی والدین بر اساس سنجش‏های ملی دوره ای
  • نرخ افزایش سطح آمادگی کودکان برای ورود به مدرسه
  •  کاهش میزان استفاده از سایت‏ها و شبکه‏های مغایر با ارزش‏های دینی و فرهنگی
  • نرخ افزایش بهره برداری از سایت‏ها و شبکه‏های هماهنک با ارزش‏های دینی و فرهنگی
  • نرخ افزایش ساعات اختصاص یافته به تبیین نقش مدرسه، رسانه‏ها و خانواده در تأمین پیش نیازهای ورود کودک به مدرسه
  • در صد افزایش دوره‏‌های مهارت آموزی متناسب در ترویج و تعمیق سواد رسانه ای در میان والدین و زمینه سازی برای بهره برداری مناسب از محیط نوظهور یادگیری(تربیتی)
  • در صد رشد تعداد مراسم فرهنگی اجتماعی برگزار شده در مدارس (آمار گیری سالانه‌ی وزارت آموزش و پرورش)
  • درصد رشد میزان مشارکت فعال والدین و سایر مردم در مراسم فرهنگی اجتماعی (پژوهش‏‌های پی‏گیرانه‌ی سالانه‌ی وزارت آموزش و پرورش)

 

3. گسترش و تامین همه جانبه عدالت تربیتی

  • نرخ پوشش تحصیلی (واقعی) جمعیت 6 تا 18 ساله[89] برحسب جنسیت، شهر و روستا، دوره‌ی‌ تحصیلی و منطقه آموزشی
  •  میزان نقد معطوف به عملکرد کیفی آموزش و پرورش در رسانه‏های مختلف
  •  نرخ قبولی، معدل، نرخ ماندگاری، نرخ گذر و. . . . . در مقایسه با کل جمعیت دانش آموزی
  • در صد تغییرات در ضریب نفوذ اینترنت در مدارس
  • درصد افزایش توسعه‌ی کمّی آموزش‏های غیر حضوری
  •  درصد افزایش توسعه‌ی کیفی با استفاده از راهبرد یادگیری ترکیبی[90]
  •  در صد تغییرات در تعداد دانش‏آموزان تحت پوشش بیمه ی دانش‏آموزی در مدارس
  •  درصد تغییرات در تعداد کودکان استثنایی تحت پوشش آموزش فراگیر در مدارس
  • نرخ تجهیز مدارس به امکانات فیزیکی و انسانی مورد نیاز(در چارچوب طرح اجرائی مربوطه)
  •  درصد تغییرات در تعداد کودکان تیزهوش تحت پوشش آموزش فراگیر در مدارس
  •  نرخ تجهیز مدارس به امکانات فیزیکی و انسانی مورد نیاز(در چارچوب طرح اجرائی مربوطه)

 

 

  1. برقراری نظام اثر بخش وکارآمد مدیریت منابع انسانی
  • میانگین سطح تحصیلات نیروی انسانی (با تکیه بر معلم)
  •  رتبه‌ی درآمد سالانه‌ی معلمان در رتبه بندی درآمد سالانه‌ی کارکنان دولت
  •  نسبت میانگین حقوق ماهیانه‌ی کارکنان آموزش و پرورش به سرانه‌ی درآمد ملی
  •  تغییرات میانگین حقوق و مزایای ماهانه‌ی کارکنان آموزش و پرورش به قیمت‏ها جاری و ثابت
  •  نرخ افزایش میزان بهره مندی کارکنان آموزش و پرورش از تسهیلات و خدمات رفاهی و تفریحی
  •  نرخ افزایش میزان رضایت شغلی نیروی انسانی
  •  میانگین ساعات آموزش‏های ضمن خدمت سالانه‌ی نیروی انسانی (با تکیه بر معلم)
  •  نرخ افزایش میزان استفاده‌ی معلمان از فناوری اطلاعات، ابزارها و روش‏های متناسب، در فرایند یاددهی و یاد گیری

 

5. افزایش مشارکت همه جانبه در نظام تربیت رسمی وعمومی

  • نرخ میزان مشارکت بخش خصوصی در ساخت و ساز مدارس
  • نرخ افزایش مشارکت بخش غیر دولتی در تولید مواد و منابع یادگیری و چاپ و توزیع کتاب‏های درسی
  • درصد تغییرات در تعداد مدارس هیئت امنایی و دانش‏آموزان تحت پوشش آن‌ها، برحسب دوره‏‌های تحصیلی و منطقه

 

6. بهسازی و تحول در زیرساخت‏های کالبدی، مالی و فناوری

  • سرانه ی فضای آموزشی از هر نوع
  •  ضریب بهره برداری از کلاس‏های درس
  •  نسبت مدارس دو نوبته به کل مدارس
  •  نسبت مدارس مقاوم در برابر حوادث غیر مترقبه به کل مدارس
  •  نسبت مدارس برخوردار از استاندارد فضای آموزشی به کل مدارس
  •  سرانه ی زیربنای اردوگاه‏های فرهنگی- تربیتی و فضا‏های ورزشی
  •  نسبت مدارس دارای امکانات و وسائل ورزشی استاندارد به کل مدارس
  •  درصد مدارس دارای آزمایشگاه، کارگاه و کتابخانه‌ی مستقل
  •  نسبت مدارس دارای نمازخانه به کل مدارس
  • نرخ افزایش میزان تناسب وسایل کار گاهی و آزمایشگاهی مدارس با محتوای آموزشی
  • درصد تغییرات در نسبت بودجه ای که تحت پوشش نظام پته آموزشی توزیع می‏شود به کل بودجه جاری (آموزشی)
  •  سهم بودجه‌ی آموزش و پرورش از بودجه‌ی عمومی به تفکیک جاری و عمرانی
  •  سهم هزینه‏های آموزش وپرورش از کل تولیدناخالص داخلی (G. D. P)
  •  نسبت درآمدهای حاصل از منابع غیر دولتی به کل اعتبارات دولتی آموزش و پرورش
  • نسبت هزینه‏های مربوط به امور ستادی و اداری به کل هزینه‏های آموزش وپروزش
  •  هزینه‌ی سرانه ی دوره‏‌های تحصیلی نسبت به هزینه ی سرانه‌ی دوره‌ی ابتدایی
  •  سهم اعتبارات غیر پرسنلی از کل اعتبارات آموزش و پرورش
  •  سهم اعتبارات جاری آموزش و پرورش عمومی از کل بودجه جاری آموزش و پرورش
  •  سهم اعتبارات فعالیت‏های پژوهشی از کل بودجه‌ی آموزش و پرورش
  •  نسبت مدارس تحت تصدی دولت به کل مدارس
  •  نسبت درآمدهای حاصل از منابع غیر دولتی به کل اعتبارات دولتی آموزش و پرورش
  • نسبت مشارکت منابع مالی محلی در اداره‌ی امور مدرسه
  • نسبت افزایش تنوع فرصت‏‌های تربیتی برای گروه‏‌های مختلف متناسب با نیاز‏‌های فردی و نیاز‏‌های جامعه محلی

 

7. ارتقای بهره وری و افزایش کارایی و اثربخشی در نظام تربیت رسمی وعمومی

  • نرخ اصلاح نسبت مشاور – دانش آموز برابر با استانداردهای جهانی
  • درصد دانش‌آموزان استفاده کننده از خدمات مشاوره ای و روان شناختی
  • نرخ توسعه ی مراکز تخصصی غیر دولتی برابر با استاندارد‏های جهانی
  • نرخ افزایش برنامه‏های آموزشی برای معلمان
  •  نسبت دانش‌آموزان به کل کارکنان آموزشی
  • نسبت دانش‌آموزان به کلاس درس
  • میانگین طول تحصیل دانش آموختگان (فارغ التحصیلان)
  • درصد گذر دانش‌آموزان به آموزش عالی
  •  نسبت دانش‌آموزان به کل کارکنان ستادی
  •  نسبت کارکنان واجد شرایط علمی و حرفه ای به کل کارکنان
  •  نسبت کارکنان آموزشی به کل کارکنان
  •  میانگین سنوات خدمتی کارکنان
  • ضریب بهره برداری از کلاس‏های درس
  •  ضریب اشتغال ظاهری و واقعی کارکنان آموزشی
  •  نرخ استقرار نظام مدیریت هوشمند برحسب طیف عملیات اجرائی و تأمین نیاز‏های اطلاعاتی تصمیم گیرندگان در آموزش و پرورش
  • نرخ موفقیت مدیران در ایجاد زمینه ی بروز خلاقیت و نوآوری در کارکنان
  • نسبت کارشناسان ستادی واجد صلاحیت‏های تخصصی به تعداد کل کارکنان ستادی
  • نسبت معلمان مازاد به کل معلمان کشور
  • نسبت ساعات موظف آموزش معلمان شاغل و حق التدریس به کل ساعات آموزش مورد نیاز در نظام آموزش کشور
  • نرخ افزایش سهم آموزش‏های ضمن خدمت ناظر به اقتصاد آموزش و پرورش به کل آموزش‏ها
  •  نسبت جذب منابع مالی غیر دولتی به منابع مالی دولتی
  • درصد مناطق آموزشی تحت پوشش دانشکده‏های علوم تربیتی و روان شناسی کشور
  • درصد افزایش نسبت دانشگاه‏های دارای مراکزR&D آموزشی (آموزش مدرسه ای)
  • درصد کاهش نسبت نیروهای شاغل در ستاد به کل شاغلین آموزش و پرورش
  •  درصد تغییرات در نسبت مربیانی که آزمون ملی سنجش صلاحیت حرفه ای را با موفقیت گذرانده‏اند به تعداد کل مربیان برحسب دوره‏‌های تحصیلی و منطقه
  •  نرخ افزایش نقش ارزش یابی فرایند محور برحسب پایه‏‌های تحصیلی
  • نرخ افزایش قرارداردهای پژوهشی تنظیم شده میان آموزش و پرورش و مراکز علمی و پژوهشی
  •  نرخ افزایش تعداد مراکز پژوهشی وابسته به آموزش و پرورش
  • نرخ افزایش استقرار روش‏‌های فعال یادگیری متکی به فاوا در محیط مدرسه
  • درصد تغییرات در تعداد مربیان و متربیانی که به شبکه دسترسی دارند برحسب نوع دوره و منطقه
  •  نرخ افزایش برنامه‏های آموزشی ضمن خدمت تولید شده توسط معلمان
  •  نرخ افزایش برنامه‏های آموزشی تولید شده توسط معلمان
  • نرخ افزایش دانش‌آموزان تحت پوشش آموزش‏های مجازی
  • نرخ افزایش دانش‌آموزان تحت پوشش آموزش‌های داوطلبانه پاره وقت
  • درصد تغییرات در تعداد آموزشگاه‏‌های دارای تشخص، برحسب سطوح تحصیلی و منطقه

 

8. کسب موقعیت نخست تربیتی در منطقه و جهان اسلام و ارتقای فزاینده جایگاه تربیتی ایران در سطح جهانی

  • نرخ افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان به مطالعه وکتاب خوانی
  •  نسبت کارکنان پژوهنده به کل کارکنان آموزش و پرورش
  • در صد اختراعات و ابتکارات ثبت شده دانش‌آموزان و کارکنان آموزش و پرورش
  •  نرخ افزایش تولید آثار علمی‌ترویجی و علمی‌– پژوهشی توسط نیروی انسانی شاغل در آموزش و پرورش
  •  نسبت کل دانش‌آموزان به‏تعداد پژوهش سراهای دانش آموزی و کانون‏های فرهنگی – تربیتی
  •  سهم اعتبارات فعالیت‏های پژوهشی از کل بودجه آموزش و پرورش
  •  نرخ افزایش میزان مقالات علمی منتشر شده درباره مسائل آموزش و پرورش ایران به کل مقالات منتشر شده

 


پیوست 6

ویژگیهای کمی مدرسه مطلوب در افق چشم انداز:

 

  • برخوردار از نیروی انسانی
  • §   دارای صلاحیت علمی با حداقل مدرک کارشناسی (لیسانس) در رشته مرتبط متناسب با نیاز‌های برنامه درسی
  • §  دارای گواهینامه صلاحیت‌های حرفه ای و تخصصی برای ورود نظام تربیت رسمی وعمومی
  • §  تدارک فرصت‌های مناسب یادگیری برای به روزآوری صلاحیت‌های حرفه ای و تخصصی نیروی انسانی با استفاده از روش‌های مختلف معادل 100 ساعت آموزش ضمن خدمت در سال

 

 

 

 

 

 

 

 

 سرانه فضای تربیتی(شامل فضا‌های آموزشی، ورزشی، کارگاهی، نمازخانه، کتابخانه، فضای سبز. . . ) و جمعیت مدرسه[91]:

عنوان

دوره ابتدایی

دوره متوسطه اول

دوره متوسطه دوم

ملاحظات

ظرفیت کلاس- تراکم

26 نفر

24 نفر

22 نفر

 

نسبت دانش آموز به معلم

1- 18

1- 16

1- 13

با توجه به معلمین کارگاه، آزمایشگاه و کامپیوتر و. . .

تعداد کلاس

10 باب

9 باب

9 باب

 

ظرفیت مدرسه

260 نفر

216 نفر

198نفر

 

تعداد کتاب

5000

5000

7000

 

وسعت مرکز اطلاعات‌ومنابع‌یادگیری

90 متر مربع

110 متر مربع

135 متر مربع

 

وسعت نمازخانه

72 متر مربع

96 متر مربع

130 متر مربع

 

وسعت کارگاه و آزمایشگاه

42 متر مربع

60 متر مربع

120 مترمربع

دبستان فقط کارگاه

تعداد طبقات

2

3

3

 

متراژ زمین مدرسه

2400 متر مربع

2800 مترمربع

3600 مترمربع

فضای سبز- امکانات‌ورزشی

  • دارای جداکننده‌های طبیعی و مصنوعی با حداقل ارتفاع (جایگزین دیوارهای بلند) با رعایت ارزش‌های نظام معیار اسلامی
  • تمام وقت و یک نوبته (ضریب بهره برداری از کلاس برابر یک است)
  • دارای مشاور متخصص در کلیه سطوح تحصیلی
  • دارای مرکزاطلاعات و پشتیبان منابع یادگیری و متصل به شبکه اینترانت
  • دارای تعامل سازنده میان مدرسه و والدین وجامعه محلی
  • دارای تعامل سازنده میان مربیان با مربیان، متربیان با متربیان و مربیان با متربیان
  • منطبق براستاندارد‌‌های ایمنی، امنیتی و بهداشتی(سلامت فیزیکی و روانی)
  • دارای فضاهای تخصصی ویژه حوزه‌های یادگیری(چرخش دانش‌آموزان در فضا)
  • دارای معماری متناسب با ارزش‌های نظام معیار اسلامی
  • متکی به شورا‌های فعال و پویای پشتیبان و نظارتی و با حضور کلیه ذی نفعان شامل معلمان، دانش‌آموزان، اولیاء، دانش آموختگان، صاحبان کسب و کار در جامعه و جامعه محلی با محوریت نقش مدیر مدرسه
  • دارای منابع مالی مکفی با استفاده از اعتبارات دولتی و جلب مشارکت‌های غیر دولتی(حقیقی و حقوقی)

پیوست 7

اعضای شورای عالی آموزش و پرورش

 

ردیف

نام و نام خانوادگی

سمت در شورا

1

دکتر محمود احمدی نژاد

رئیس جمهور و رئیس شورای عالی آموزش و پرورش

2

دکتر حمید رضا حاجی بابایی

وزیر آموزش و پرورش

3

دکتر سید محمد حسینی

دکتر محسن پرویز

وزیر فرهنگ وارشاد اسلامی

معاون وزیر فرهنگ وارشاد اسلامی

4

دکتر کامران دانشجو

دکتر حسین نادری منش

وزیر علوم، تحقیقات وفناوری

معاون وزیر علوم، تحقیقات وفناوری

5

مهندس محرابیان

دکتر محسن حاتم

وزیر صنایع و معادن

معاون وزیر صنایع و معادن

6

دکتر صادق خلیلیان

دکتر جهانگیر پرهمت

وزیر جهاد کشاورزی

معاون وزیر جهاد کشاورزی

7

دکتر مرضیه وحید دستجردی

دکتر محمد علی محققی

وزیربهداشت، درمان وآموزش پزشکی

معاون وزیربهداشت، درمان وآموزش پزشکی

8

دکتر غلامعلی حداد عادل

صاحب‌نظر در رشته علوم پایه

9

آقای سید محمد قاسم حسینی

آقای محمد جواد محسنی نیا

معاونت برنامه ریزی ونظارت راهبردی ریاست جمهوری

نماینده معاونت برنامه ریزی ونظارت راهبردی ریاست جمهوری

10

خانم فرحناز حدادی

نماینده مدیران (منتخب شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش)

11

آقای زکریا یازرلو

نماینده معلمان (منتخب شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش)

12

خانم ونوس معافی

نماینده مدیران(منتخب شورای معاونان وزارت آموزش و پرورش)

13

دکتر غلامحسین رحیمی

صاحب‌نظر در رشته فنی مهندسی

14

مهندس امیر محمد پرویز

رییس سازمان آموزش فنی وحرفه ای کشور

15

دکتر مجید قدمی

رییس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

16

دکتر پروین کدیور

صاحب نظر در رشته روانشناسی(منتخب مشترک وزرای علوم، تحقیقات و فناوری و آموزش و پرورش)

17

دکتر بهرام محسن پور

صاحب نظر دررشته برنامه ریزی درسی(منتخب مشترک وزرای علوم، تحقیقات و فناوری و آموزش و پرورش)

18

دکتر مژده وزیری

صاحب نظر در رشته مدیریت آموزشی(منتخب مشترک وزرای علوم، تحقیقات و فناوری و آموزش و پرورش)

19

حجه الاسلام غلامرضا مصباحی مقدم

مجتهدآشنابه مسائل تعلیم وتربیت(منتخب شورای مدیریت حوزه علمیه قم)

20

مهندس مهدی نوید ادهم

دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش

21

سیدعلی یزدیخواه

رییس سازمان آموزش وپرورش شهرستانهای استان تهران(منتخب روسای آموزش و پرورش استانها)

22

حجه الاسلام بهرام محمدیان

رییس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی (عضو وابسته)

23

مهندس محمد مسعود ابوطالبی

نماینده سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی (عضو وابسته)

24

آقای ابراهیم سحرخیز

معاون آموزش متوسطه(عضو وابسته)

25

خانم فاطمه قربان

معاون آموزش ابتدایی(عضو وابسته)

26

آقای علی باقرزاده

رییس سازمان مدارس غیر دولتی و توسعه مشارکت های مردمی(عضو وابسته)

27

آقای علی اصغر یزدانی

معاون پرورشی و تربیت بدنی(عضو وابسته)

28

مرحوم محمد علی حیاتی

نماینده مجلس شورای اسلامی(ناظر)

29

آقای نورالله حیدری دستنایی

نماینده مجلس شورای اسلامی(ناظر)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست 8

اسامی محققان، پژوهشگران و همکاران اصلی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش

 

1- کمیته مطالعات نظری : (مسئول کمیته : حجت الاسلام دکتر علیرضا صادق زاده)

1) حجه الاسلام علیرضا اعرافی(ناظر)

2) دکتر خسرو باقری(ناظر)

3) مرحوم دکتر علی محمد کاردان(ناظر)

4) دکتر سوسن کشاورز

5) خانم آمنه احمدی

6) دکتر محمد حسنی

7) دکتر جمیله علم الهدی

8) دکتر حسین لطف آبادی

9) حجه الاسلام دکتر عباسعلی شاملی

10) مهندس مهدی نوید ادهم

11) دکتر محمود امانی طهرانی

12) دکتر علی اصغر فانی

 

13) دکتر محمود مهرمحمدی

14) دکتر رضا ساکی

15) دکتر عمر اوطمیشی

16) دکتر حسین اسکندری

17) دکتر ابوالقاسم نادری

18) دکتر محمد قهرمانی

19) دکتر محسن فراهانی فرمهینی

20) دکتر منیره رضایی

21) دکترعلی اصغر خلاقی

22) دکتر علی غفاری

23) دکتر حسین احمدی

24) مهندس علی زرافشان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


2- کمیته مطالعات محیطی : (مسئول کمیته : مهندس عبدالحسین نفیسی)

 

 

1) دکتر سوسن کشاورز

2) خسرو صادق موسوی

3) دکتر مقصود فراستخواه

4) دکتر نعمت الله فاضلی

5) دکتر اقبال قاسمی پویا

6) دکتر غلامعلی فرجادی

7) خانم پریدخت وحیدی

 

  3- کمیته مؤلفه های اصلی : (مسئول کمیته : دکتر محمد جعفر جوادی)

 

 

1) دکتر محمود سعیدی رضوانی

2) دکتر محمود امانی طهرانی

3) دکتر محمود معافی

4) خانم طیبه امام جمعه

5) خانم اعظم ملانژاد

6) دکترمنیره رضایی

7) احمد محبی آشتیانی

8) دکتر احمد علی پور

9) آقای قوام الدین جلیلی

10) دکتر لطف الله عباسی

11) آقای حسین فرزانه

12) آقای حسن الوندی

13) مهندس ابراهیم آزاد

14) دکتر علیرضا کیامنش

15) آقای عبدالامیر گیلک

16) آقای احمد صافی

17) خانم آمنه احمدی

 

 

 4- کمیته تلفیق مطالعات : (مسئول کمیته : دکتر عباس صدری)

 

 

 1- دکتر محمود مهرمحمدی

2- مهندس عبدالحسین نفیسی

3- مهندس مهدی نوید ادهم

4- دکتر مجتبی امیری

5- دکتر حیدر تورانی

6- دکتر رضا ساکی     

7- خانم آمنه احمدی   

8- دکتر حسین خنیفر   

9- دکتر مرتضی رئیسی

10- مهندس ناصر پیرجلیلی

 

 

 5- کمیته مطالعات استانی : (مسئول کمیته : دکتر نعمت الله متیـن)

 

 1) استان آذربایجان شرقی : ایرج حاتمی و همکاران

2) استان آذربایجان غربی : بهمن شکاری و همکاران

3) استان اردبیل : توفیق حسن پور و همکاران

4) استان اصفهان : احمد عابدی و همکاران

5) استان ایلام : حسین نعمتی و همکاران

6) استان بوشهر : خدانظر فرخ نژاد و همکاران

7) استان چهار محال و بختیاری : افسر قاسمی و همکاران

8) استان خراسان رضوی : بختیار شعبانی ورکی و همکاران

9) استان خراسان شمالی : عزیزالله رحیمی و همکاران

10) استان خراسان جنوبی : سید محمد آذرکار و همکاران

11) استان خوزستان : علیرضا جمشید نژاد و همکاران

12) استان زنجان : محمد توفیق واحدی و همکاران

13) استان سمنان : سید موسی طباطبایی و همکاران

14) استان سیستان و بلوچستان : بهروز صاحب زاده و همکاران

15) شهر تهران : بیژن عبداللهی و همکاران

16) شهرستانهای تهران : علی سید طاهرالدینی و همکاران

17) استان فارس : دکتر رحمت الله مرزوقی و همکاران

18) استان قزوین : حمیدرضا مشهدی و همکاران

19) استان قم : جعفر رحمانی و همکاران

20) استان کردستان : ابراهیم محمدپور و همکاران

21) استان کرمان : نعمت الله موسی پور و همکاران

22) استان کرمانشاه : دکتر جهانگیر کرمی و همکاران

23) استان کهکیلویه و بویراحمد : هوشنگ علیبازی و همکاران

24) استان گلستان : حسینعلی سرگزی و همکاران

25) استان گیلان : حسن مشکبید حقیقی و همکاران

26) استان لرستان : خیرالله خیرایی و همکاران

27) استان مازندران : خلیل دلاویز و همکاران

28) استان مرکزی : مریم صیدی و همکاران

29) استان همدان : محافظت نصیری و همکاران

30) استان هرمزگان : یحیی جوادی و همکاران

31) استان یزد : امین دهقانی و همکاران

 6 – کمیته آموزش و ترویج: (مسئول کمیته: دکتر حیدر تورانی):

 

 

1- دکتر عباس صدری

2- دکتر مجتبی امیری

3- مهندس عبدالحسین نفیسی

4– دکتر نادری خورشیدی

5- دکتر محرم آقازاده

6- آقای ابراهیم آزاد

 7- دکترمحمد ظهیرنیا

8- آقای مرتضی مجد فر

9- آقای خدایار صادقی

10- دکتر حسین خنیفر

 

 

7 – همکاران اجرایی :دکتر عزیز الله تاجیک اسماعیلی( قائم مقام اجرایی مجری)

 

 

1- رضا اردکانیان

2- محمد مهدی برنایی

3- علی برنایی

 4- خانم زهرا شیرزادی

 5- خانم سمیه تاجیک اسمعیلی

6- خانم آزاده فتحی

7- خانم وحیده علیرضا زاده

8- خانم شهره شهبازی

9- خانم آناهیتا خلخی

10- خانم ملیکا خدادوست

 

 

 8 – همکاران دبیرخانه شورای عالی : 

 

 

1) آقای سید محمد بطحایی

2) آقای حسین شوکت فدایی

3) آقای جواد شرکایی اردکانی

4) آقای مصطفی کهندانی

5) آقای حسین ریاحی نژاد

6) آقای علی رستمی پور

7) آقای حسین حسن زاده

8) آقای هادی رزاقی

 

 

 

 

 9 – اعضای سایر مطالعات و پروژه ها :

مصاحبه ها با صاحب نظران:

مصاحبه گران:

 

 1- دکتر اسدالله مرادی

2- دکتر عزیز الله تاجیک اسمعیلی

3- حجه الاسلام دکترعلیرضا صادق زاده

4- حجه الاسلام دکتر عباسعلی شاملی

5- دکترمحمود مهرمحمدی

6- مهندس عبدالحسین نفیسی

 

  - مصاحبه با آقایان :

 

 1- دکتر حسن حبیبی

2- آیت الله مصباح یزدی

3- آیت الله محی الدین حائری شیرازی

4- دکتر غلامحسین شکوهی

5- دکتر غلامعلی حداد عادل

6- دکتر علی اکبر ولایتی

7- دکتر رضاداوری اردکانی

8- دکتر مصطفی ملکیان

9- دکتر محمد علی نجفی

10- حجه الاسلام علی یونسی

11- دکتر عمادالدین افروغ

 

و با تشکر از :

- دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی

- اعضای شورای تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش

- رییس و اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی

- معاونان و مدیران وزارت آموزش و پرورش

- اعضای شورای تخصصی تحول و نوسازی نظام آموزشی شورای عالی انقلاب فرهنگی

- اعضای کمیسیون تعلیم و تربیت شورای عالی انقلاب فرهنگی

- اعضای کمیسون حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی

- رؤسای سازمان آموزش و پرورش استانها و مناطق کشور

- دانش پژوهان موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

 

دکتر حسن حبیبی

دکتر حسین مظفر

آقای مرتضی حاجی

آقای محمود فرشیدی

دکتر علی رضا علی احمدی

دکتر سید رمضان محسن پور

آیت الله باقری کنی

دکتر غلامحسین دینانی

حجت الاسلام بهرام محمدیان

حجت الاسلام علی ذوعلم

حجه الاسلام دکتر مسعود آذربایجانی

دکتر محمدباقر انصاری

حجه الاسلام دکتر کاظم قاضی زاده

دکتر محمد مهدی عسگری

آقای علی باقرزاده

دکتر هاجر تحریری نیک صفت

دکتر سید کاظم اکرمی

دکتر روح الله عالمی

دکتر سید احمد زرهانی

آقای محمد بنانیان سفید

دکتر حسن ملکی

دکتر محمد رضا شرفی

حجت الاسلام دکتر سعید بهشتی

دکتر محمدرضا سنگری

دکتر محمد اعتصامی

حجت الاسلام دکتر حسین سوزنچی

دکتر سید کمال خرازی

حجه الاسلام دکتر محمود نوذری

آقای غلامحسین حیدری

دکتر مجید قدمی

آقای منوچهر فضلی خانی

دکتر لطف الله عباسی

مهندس نصرالله جهانگرد

محسن جعفر آبادی

دکتر علی اصغر فانی

محمد علی شامانی

دکتر علی اصغر احمدی


 

 

 

 

 

 

 



1.دراین سند هر جا از تعبیر "آموزش و پرورش" یا "تعلیم و تربیت" استفاده شده است، ناظر به وضع موجود می‌باشد و هر جا از تعبیر مرجح «نظام تربیت رسمی‌و عمومی» و مشتقات آن استفاده شده است، ناظر به وضع مطلوب نیز می‌باشد.

[2]-«نهادی است عمومی و سازمان یافته که،  به عنوان مهم ترین عامل انتقال،بسط واعتلاء فرهنگ  در جامعه اسلامی ایران ، مسئولیت آماده سازی متربیان جهت تحقق مرتبه ای از آمادگی[2] برای تحقق حیات طیبه در همه ابعاد را برعهده دارد که تحصیل آن مرتبه برای عموم افراد جامعه لازم یا شایسته باشد . دستیابی به این مرتبه  از  آمادگی جهت تکوین وتعالی پیوسته هویت متربیان-(با تاکید بر وجوه مشترک انسانی، اسلامی وایرانی) ضمن ملاحظه ویژگی های فردی و غیر مشترک- ونیز در راستای شکل گیری واعتلای مداوم جامعه سالم اسلامی مستلزم آن است که تربیت یافتگان این نظام شایستگی های لازم جهت درک واصلاح مداوم موقعیت خود ودیگران براساس نظام معیار اسلامی را کسب نمایند.»

 

[3] - تربیت عبارت است از: «جریان تعاملی زمینه‌سازِ تکوین و تعالی پیوسته‌ی هویت افراد جامعه  و شکل گیری واعتلاء مداوم جامعه سالم بر اساس نظام معیار اسلامی  در جهت هدایت فرد وجامعه به سوی تحقق حیات طیبه در همه‌ی مراتب و ابعاد ،  به گونه ای که متربیان آماده شوند بطور آگاهانه واختیاری در این مسیر حرکت کنند ‌».

[4] - ساحت‌‌های ششگانه، همان ساحت‌‌های مندرج در فلسفه تربیت در جمهوری اسلامی ایران می باشد.

[5] - اقلیت‌‌های مذهبی مصرح در قانون اساسی بر اساس قوانین موضوعه اقدام خواهند کرد.

[6] -در این سند واژه "معلم" و " مربی" مترادف هم بکار رفته است و به فردی اطلاق می شود که رسالت خطیر تربیت متربیان را در نظام تربیت رسمی و عمومی بر عهده دارد.

[7] سن افراد لازم التعلیم (لازم التربیه) طبق قانون مشخص می‌شود.

[8] - چشم انداز معرف وضع مطلوب دست یافتنی است که با الهام از وضعیت آرمانی انعکاس یافته در رهنامه تربیت رسمی‌و عمومی‌و تحت تاثیر چالش‌ها(پیوست 3) ترسیم شده است. استنادات این چشم انداز موید فرایندی است که به این تصویر از وضع مطلوب دست یافتنی معنا می بخشد.

[9] منظور از موقعیت وضعیت مشخص ، پویا،قابل درک و تغییر ی است که  حاصل تعامل پیوسته‌ی فرد به منزله ی عنصری آگاه، آزاد وفعال با خداوند وگستره‌ای ازجهان هستی(خود ،طبیعت وجامعه)درمحضرخداوند متعال(حقیقتی برتر وخالق همه جهان و فرا تراز همه موقعیت ها) است.انسان همواره در موقعیت قرار دارد و می‌تواند آن را درک کرده و تغییر دهد.(اقتباس از گزارش تلفیق یافته های مطالعات نظری سند ملی آموزش و پرورش)

 

[10] Information and Learning resource center

[11]. معادل مفهوم مصطلح  و نابسنده فعالیت‏‌های " فوق برنامه"

[12] برنامه آموزش برای همه(EFA) یکی از برنامه های توسعه بخش آموزش و پرورش است که در سال 2000 میلادی در مجمع جهانی آموزش در شهر داکار کشور سنگال مورد تعهد 164 کشور عضو سازمان  یونسکو اجرای آنرا تعهد کرده اند. هدف از اجرای  آن توسعه کمی‌و کیفی آموزش عمومی‌بر اساس 18 شاخص مورد اجماع کشور‌های عضو است. این برنامه تا سال 2015 ادامه خواهد یافت و کلیه کشور‌ها از جمله جمهوری اسلامی‌ایران متهد شدند زمینه تحقق اهداف مربوطه  را فراهم سازند.

[13] منظور ساختار کلان برنامه درسی در سه بخش الزامی،انتخابی و اختیاری است.

[14] Self-initiated

[15]. معادل اصطلاح lesson study به مفهوم تحقیق عمل (action research) توسط گروهی از معلمان در یک مدرسه

[16] - نظام دوری عبارت  است از همراهی معلم با  دانش‌آموزان در چند پایه تحصیلی .

[17] . بر گرفته از نخستین مصوبه‌ی شورای راهبری طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش و مذاکرات جلسات دوم و سوم این شورا.

[18] . برای اطلاع از مجموعه‌ی مطالعات درباره‌ی مؤلفه‏های اصلی آموزش و پرورش نگاه کنید به: جوادی، محمد جعفر، مرداد 1387، جمع بندی کلی نقاط قوت و ضعف خرده نظام‏های پنج‏گانه آموزش و پرورش کشور، شامل مطالعات ملی، استانی و مصاحبه‏ها، دبیرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[19] . برای اطلاع از مجموعه‌ی مطالعات محیطی نگاه کنید به: نفیسی، عبدالحسین، اردیبهشت 1378، گزارش شماره‌ی 10 کارگروه تخصصی‌مطالعات محیطی: چگونگی تأثیرگذاری فرصت‌ها و تهدیدهای محیطی بر خرده نظام‏های آموزش و پرورش- نگاشت اول، دبیرخانه‌طرح تدوین سند‌ملی‌آموزش و پرورش، تهران.

[20] . نگاه کنید به: درونه، جعفر و رضایی، محمد حسین، 1387، منشور تحول بنیادین آموزش و پرورش از نگاه مقام معظم رهبری، دبیرخانه‌ی اجرایی ستاد تحول بنیادین آموزش و پرورش، صص17- 25، و صادق زاده، علیرضا و همکاران، آذر 1387، رهنامه‌ی نظام تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران- ویرایش سوم،، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص 13- 15.

[21] . از جمله در دیدار با جمعی از معلمان در اردیبهشت 1385، نگاه کنید به درونه، جعفر و رضایی، محمد حسین، 1387، منشور تحول بنیادین آموزش و پرورش از نگاه مقام معظم رهبری، دبیرخانه اجرایی ستاد تحول بنیادین آموزش و پرورش، صص17- 28 .

[22] . نگاه کنید به: مصوبه مورخ 22/7/1383 هیئت وزیران و مصوبه جلسه 686 شورای عالی آموزش و پرورش.

[23] . نگاه کنید به: 1) صادق‏زاده، علیرضا و همکاران، شهریور 1388 ” گزارش تلفیق یافته‏های مطالعات نظری سند ملی آموزش و پرورش، بخش سوم: ره‏نامه نظام تربیت رسمی و عمومی در جمهوری اسلامی ایران ویرایش هفتم، دبرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، ص، صص216- 218 و 2) مهرمحمدی، محمود، 1383، معرفی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، دبیرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران صص 3- 5

[24] . برای وضعیت ایران نگاه کنید به: قاسمی پویا، اقبال، 1385، بررسی تأثیر فرصت‏ها و تهدیدهای محیط تاریخی- فرهنگی بر روی نظام آموزش و پرورش ایران، دبیرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران – فصل چهارم و ششم.

[25] . جوادی، محمد جعفر، مرداد 1387، جمع بندی کلی نقاط قوت و ضعف خرده نظام‏های پنج‏گانه آموزش و پرورش کشور، شامل مطالعات ملی، استانی و مصاحبه‏ها، دبیرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران. همجنین جوادی، محمد جعفر، 1387، بررسی روند تحولات آموزش و پرورش در سال‏های بعد از انقلاب: فراتحلیل وضع موجود، دبیرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[26] . جوادی، پیش گفته، بخش نقاط ضعف زیرنظام رهبری و مدیریت.

[27] فناوری‏های پنج گانه عبارت اند از: هوا- فضا، انرژی‏های نو، زیست فناوری‏ها، فناوری نانو، اطلاعات و ارتباطات.

[28] . نگاه کنید به: امانی طهرانی، محمود، 1387، بررسی وضع مطلوب و موجود تربیت علمی و فناوری در آموزش و پرورش، کمیته‌ی مؤلفه‏های اصلی، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[29] . نگاه کنید به: مرادی، اسدالله، پاییز 1386، آسیب شناسی مسائل آموزش و پرورش (مقدمه برای دکترین آموزش و پرورش)، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران. ص3.

[30] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 152.

[31] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش سوم: ره نامه . . .، پیش گفته، ص 224.

[32] . نگاه کنید به: مهرمحمدی، محمود و همکاران، مهرماه 1387، گزارش کارگروه تخصصی زیرنظام برنامه‌ی درسی و فناوری آموزشی- ویراست نهایی، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص16- 22

[33] . نگاه کنید به: عباسی، لطف الله، 1387، بررسی وضع مطلوب و موجود آموزش عشایری و روستایی، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران. هم‌چنین به: محبی آشتیانی، احمد، 1387، بررسی وضع مطلوب و موجود نظام آموزش استعدادهای درخشان، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران. و نیز: علی پور، احمد، 1387، بررسی وضع مطلوب و موجود نظام آموزش کودکان استثنایی، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[34] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 166

[35] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 170

[36] . مهرمحمدی پیش گفته، صص 6و7.

[37] گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 169.

[38] . قاسمی پویا، پیش گفته، فصل دهم. هم‌چنین نگاه کنید به گزارش مطالعات سازمان آموزش و پرورش استان‏های کردستان، سیستان و بلوچستان، گلستان، خوزستان، و آذربایجان غربی درباره‌ی مؤلفه‏های اصلی و عوامل محیطی آموزش و پرورش استان، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[39] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه تربیت . . .، پیش گفته، ص 166.

[40] . Accessibility

[41] . مشایخ، فریده و محمد جعفر جوادی، 1385، توسعه‌ی صلاحیت‏های کلیدی در آموزش و پرورش، (ترجمه)، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[42] . Adaptability

[43] . نگاه کنید به: امام جمعه، طیبه و همکاران، 1385، بررسی و تحلیل وضعیت کمًی موجود عملکرد و محیط یادگیری در نظام آموزش و پرورش ایران، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص 14- 26 .

[44] . جوادی، محمد جعفر، 1387، جمع بندی کلی از نقاط ضعف و قوت زیرنظام‏های آموزش و پرورش، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[45] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش سوم: ره‏نامه، پیش گفته، ص 227.

[46] . در زمینه‌ی طراحی و اجرای برنامه‌ی درسی نگاه کنید به: مهرمحمدی، محمود و همکاران، مهرماه 1387، گزارش کارگروه تخصصی زیرنظام برنامه درسی و فناوری آموزشی- ویراست نهایی، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص 19- 20و در زمینه‌ی منابع مالی نگاه کنید به: نفیسی، پیش گفته، صص40- 43 .

[47] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش سوم: رهنامه . . .، پیش گفته، ص 227.

[48] . برای آگاهی از آسیب‌های شیوه‌ی گزیننش دانشجو و مسائل مرتبط با آن نگاه کنید به: فراستخواه. مقصود و همکاران، 1385، بررسی فرصت‏ها و تهدیدهای محیط علمی و آموزش عالی بر نظام آموزش و پرورش، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص 214- 224

[49] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 171.

[50] . جوادی، محمد جعفر، 1387، بررسی وضع مطلوب و موجود آموزش بزرگ‌سالان، دبیرخانه‌ی‌ طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران

[51] . تورانی، حیدر، 1387، گزارش کارگروه تخصصی زیرنظام رهبری و مدیریت در نظام تربیت رسمی و عمومی ویراست نهایی، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش،  تهران، صص10- 11.

[52] . در مورد تغییر رویکردها در زمینه‌ی اقتصاد آموزش نگاه کنید به: نفیسی، عبدالحسین، آبان 1387، گزارش کارگروه تخصصی زیر نظام تأمین و تخصیص منابع مالی در نظام تربیت رسمی و عمومی ویراست سوم، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص 23- 24. همچنین نگاه کنید به: آزاد، ابراهیم، 1387، بررسی وضع مطلوب و موجود عملکرد یادگیری در نظام آموزش فنی و تربیت حرفه‏ای- اقتصادی، دبیرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[53] . نفیسی، پیش گفته، ص23.

[54] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 171.

[55] . گزارش کارگروه تخصصی زیر نظام تأمین و تخصیص منابع مالی . . . پیش گفته، صص 23- 24.

[56] . نگاه کنید به: فرزانه، حسین، اسفند 1385، بررسی مؤلفه‌ی‌ نظام تأمین منابع مالی و مادی در آموزش و پرورش- رویکرد درون محیطی- گزارش نهایی تحقیق، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش. صص 7- 10 .

[57] . گزارش کار گروه تخصصی زیرنظام تأمین و تخصیص منابع مالی، پیش گفته، ص 17.

[58] . در مورد تحولات آمایش سر زمین در کشور و اثر آن بر نظام تربیت رسمی و عمومی نگاه کنید به: وحیدی، پریدخت، 1385، بررسی تأثیر برنامه‌ی چشم‏انداز بخش‏های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و فرابخش‏ها بر نظام آموزش و پرورش، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[59] . در مورد تحولات جمعیت در افق چشم‏انداز و تأثیر آن بر نظام تربیت رسمی و عمومی نگاه کنید به: فرجادی، غلام‏علی، و همکاران، 1385، بررسی تأثیر محیط اقتصادی و مباحث جمعیت شناختی بر نظام آموزش و پرورش: گزارش اول : بررسی وضع موجود جمعیت کشور و پیش بینی آن برای سال 1404، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[60] . احمدی، آمنه، 1387، بررسی وضع مطلوب و موجود ساختار آموزشی کشور، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران.

[61] . نگاه کنید به: بررسی و تحلیل وضعیت کمًی موجود عملکرد و محیط یادگیری در نظام آموزش و پرورش ایران، پیش گفته، صص100- 124.

[62] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 170.

[63] . جوادی، پیش گفته، بخش نقاط ضعف زیرنظام رهبری و مدیریت.

[64] . نگاه کنید به: ساکی، رضا، آبان 1387، گزارش کارگروه تخصصی زیر نظام پژوهش و ارزش‌یابی ویراست پنجم، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص 29- 30.

[65] . نگاه کنید به: نوید ادهم، مهدی و همکاران، آبان 1378، گزارش کارگروه تخصصی زیر نظام فضا و تجهیزات تربیتی ویراست هفتم، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص 13 و 26.

[66] . نوید ادهم، پیش گفته، صص 18- 24.

[67] . در زمینه ی نارسایی ‏های سازوکارهای نظام موجود و شایستگی‏های معلمان نگاه کنید به: خنیفر، حسین و همکاران، مرداد 1387، گزارش کارگروه تخصصی زیر نظام تربیت معلم و منابع انسانی در نظام تربیت رسمی و عمومی، دبیرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، صص49- 65.

[68] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، ص 166. و همچنین نگاه کنید به نفیسی، پیش گفته، صص 20.

[69] . نفیسی، پیش گفته، صص 36- 33.

[70] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش دوم: فلسفه‌ی تربیت . . .، پیش گفته، صص 179- 180.

. Emerging diseases. [71]

[72] . برای اسیب‏های اجتماعی و روانی نگاه کنید به: فاضلی، نعمت‏الله و همکاران، 1385، بررسی فرصت‏ها و تهدیدهای سیاسی- اجتماعی و تأثیر آ‌ن‌ها بر نظام آموزش و پرورش، دبیرخانه‌ی طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران، فصل هفتم- جمع بندی و نتیجه گیری.

[73] . گزارش تلفیق یافته ها. . . بخش سوم: رهنامه، پیش گفته، ص 225.

[74]. تعریف آن دسته از مفاهیم این بخش که مستند نشده از گزارش زیر گرفته شده است: صادق‏زاده، علیرضا و همکاران، شهریور 1388 ” گزارش تلفیق یافته‏‌های مطالعات نظری سند ملی آموزش و پرورش (بنیان نظری تحولات راهبردی در نظام آموزشی کشور)- پیوست 4- تعاریف مفاهیم و اصطلاحات، دبرخانه طرح تدوین سند ملی آموزش و پرورش، تهران. صص307- 315.

در این مجموعه، «تربیت» شاملِ تمام فرآیند‌های زمینه‌ساز تحول اختیاری و آگاهانه‌ی آدمی‌تلقی شده است که به عنوان امری واحد و یکپارچه، با تمام ابعاد و جودی انسان، به مثابه یک کل، سروکار دارد. بدیهی است که هیچ‌یک از فرایند‌های زیرمجموعه‌ی این عنوان جامع، نمی‌تواند در عرض آن مطرح یا رقیب آن تلقی شود. آنچه باید رخ دهد، همانا تربیت با ابزارها و روش‌‌های متفاوت است. به بیان دیگر، مراد از «تربیت» در این مجموعه، مفاد همان اصطلاح مرکب «تعلیم و تربیت» است که به غلط رایج شده و کاربرد فراوان یافته است. لذا واژه‌ی «تربیت» شامل تمام ابعاد و جنبه‌‌های فرآیندی می‌شود که زمینه‌ساز تحول اختیاری و آگاهانه‌ی آدمی‌است و لذا نیاز به واژه‌ی مکملی مانند تعلیم ندارد. مفهوم تربیت دربردارنده و جامع تمام اجزا و عناصر مرتبط با این فرآیند (مانند تعلیم، تزکیه، تأدیب، تدریس و مهارت‌آموزی) است؛ چنان‌که در منابع تربیتی غرب واژه‌ی Education از چنین شمولی برخوردار است.

 

[75] . نکته مهم وشایان تذکر اینکه کلیت نظام تربیت رسمی وعمومی را با توجه به لزوم نقش فعال همه ارکان اجتماع از جمله دولت اسلامی در آن،  نهادی عمومی- نه به منزله نهادی دولتی ونه به مثابه نهادی خصوصی- در نظر گرفته ایم هرچند بخش هایی از این نظام (نظیر وزارت تربیت ) دولتی و مولفه هایی از آن ( نظیر شرکت ها وموسسات پشتیبان یا برخی مدارس ) خصوصی وبرخی نیز (نظیر شورا ها وانجمن ها)در زمره نهادهای مدنی باشند. ( چنانچه در نظام هایی نظیر بهداشت وسلامت،  یا اقتصاد نیز وضع به همین منوال می باشد)

[76]- تعیین این مرتبه در طی بازه های زمانی توسط شورای عالی تربیت مشخص می شود.

[77] . در شناسایی بخش های اساسی نظام تربیت رسمی و عمومی تلاش شده است تا موضوعات مرتبط با هر زیر نظام به گونه ای تعریف شود که بیشترین شمول را نسبت به موضوعات عام نظام تربیت رسمی و عمومی دارا باشد و همه کارکردهای این نظام از طریق این زیر نظامها محقق گردد  ( لذا نقش و وظایف زیر نظامهای اصلی لزوما ناظر به وضع فعلی معاونتهای موجود در وزارت آموزش و پرورش نمی باشند  ) .

[78]. البته ملاحظه‌ی خصوصیات دینی/ مذهبی صرفاً در ساحت تربیت دینی (به معنای خاص)و آن هم تنها برای متربیان تابعِ ادیان و مذاهب رسمی کشور، بر اساس مفاد قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران امکان‌پذیر است.

[79]. البته هیچ مانعی از تحصیل این مرتبه از آمادگی برای دیگر افراد جامعه (در صورت علاقه و استعداد ایشان) نباید وجود داشته باشد؛ ولی چون این امر، نیاز عمومی جامعه تلقی نمی‌شود، درآمد عمومی جامعه برای این قبیل آمادگی‌ها صرف نمی‌شود.

[80]. به‌طور کلی دوگونه تربیت دینی قابل تصور است: نخست، تربیتی که چهارچوب بنیادی و اصول آن بر اساس دین و آموزه های دینی استوار است. در واقع این شکل از تربیت دینی در مقابل تربیت سکولار قرار می‌گیرد و همه‌ی ابعاد تربیت را بر اساس نظام معیار دینی (مبتنی بر مبانی و ارزش‌های دین یا سازگار با آن‌ها) شامل می‌شود که در مجموعه‌ی حاضر از این مفهوم عام با تعبیر تربیت اسلامی یاد شده است. دوم، جنبه‌ی خاصی از تربیت که برای تقویت دین‌داری و دین‌ورزی متربیان صورت می‌پذیرد. در این شکل از تربیت، اعتقادات و مناسک مربوط به دینی معین، مورد توجه قرار می‌گیرد و متربیان برای رسیدن به ایمان و باور دینی و عمل به آن تربیت می‌شوند (البته مطابق قانون اساسی کشور ما، اقلیت‌های دینی و مذهبی رسمی در تربیت دینی فرزندان خود، منطبق با عقائد و مناسک خویش، آزادند. ) این شکل از تربیت تقریباً در همه‌ی جوامع به رسمیت شناخته شده است و در ادبیات رایج تربیتی با عبارت religious education از آن سخن می‌رود.

[81] . همگانی بودن به معنای پوشش " در زمانی" عموم افراد جامعه است. هرچند این نوع تربیت گروه سنی خاصی را هدف خود قرار می دهد. اما طی دوره های زمانی ان عمومیت و پوشش همگانی تحقق می پذیرد.

[82] . هویت، واقعیتی تدریجی، انعطاف‌پذیر و ناتمام است که با صیرورت اشتدادی انسان و حضور فعال او در صحنه‌های گوناگون شخصی و اجتماعی و در طول حیات دنیوی تکوین و تحول می‌یابد و در حیات اخروی نیز ادامه دارد. بنابراین، تحقق و تحول هویت، بیش از هر چیز، به جریان منحصر به فرد زندگی هر شخص و اراده و اعمال اختیاری خود او بستگی دارد. یعنی هر شخص در صورت‌بندی یا تعیین و تغییر هویت خویش، به‌طور نسبی ـ نه مطلق ـ از آزادی (تکوینی) برخوردار است. لذا، می‌تواند هویت خویش را چنان‌که می‌خواهد (در جهت غایت حقیقی زندگی انسان یا برخلاف آن) شکل دهد و متحول سازد. البته، تکوین و تحول هویت تأثیرات پیش‌رونده‌ای بر اعمال و کوشش‌های فرد در آینده دارد. هویت آدمی، دو وجه فردی و جمعی دارد. وجه فردی ناظر بر بعد اختصاصی وجود انسان (شخصیت منحصر به فرد او) و وجه جمعی ناظر بر بعد مشترک زندگی انسان با دیگر انسان‌هاست. وجه فردی او را، به‌دلیل برخورداری انسان از عقل و فطرت و اراده و اختیار، مقهور و مستحیل شدن در جمع دور می‌کند و وجه جمعی او را در جریان پیوند و داد و ستد با دیگران و احساس هم هویتی با آنان قرار می‌دهد. ولی این داد و ستد، به نحوی است که اراده‌ی آدمی از او سلب نمی‌گردد.  

[83]. البته ملاحظه‌ی خصوصیات دینی/ مذهبی صرفاً در ساحت تربیت دینی (به معنای خاص) و آن هم تنها برای متربیان تابعِ ادیان و مذاهب رسمی کشور، براساس مفاد قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران امکان‌پذیر است.

[84]- علم الهد ی(1388:ص416).

[85]- همان ص 418.

[86]. در اندیشه اسلامی، هر چند برای تحقق اهداف تربیت و گام نهادن همه انسانها در مسیر هدایت الهی باید برنامه‌ریزی و تلاش نمود، لیکن مشیت خدا برآن است که آدمیان با اختیارخویش در مسیر کمال قدم بر دارند. البته هرگونه توفیق در این مسیر، در گرو تلاش آدمی و اراده و مشیت الهی و وابسته به امداد وتایید حضرت حق وحتی لطف وعنایت ربوبی است. قرآن کریم می‌فرماید: «انک لاتهدی من احببت و لکن الله یهدی من یشاء» ـ قصص/56.

[87] . شایستگی‌‌ها را –علاوه برتقسیم بندی برحسب ابعاد فردی واجتماعی زندگی- چنانچه خواهیم دید می‌توان برحسب سطح و لزوم کسب آن‌ها توسط عموم افراد جامعه به دو گروه شایستگی‌های پایه و شایستگی‌های ویژه تقسیم نمود. شایستگیهای پایه آن دسته از صفات و توانمندی‌ها هستند که متربیان باید آن‌ها را برای وصول به مرتبه‌ای لازم یا شایسته از آمادگی عموم افراد جامعه برای تحقق حیات طیبه کسب کنند؛ ولی شایستگیهای ویژه آن گروه از صفات و توانمندی‌هاست که در سطحی بالاتر از سطح مورد انتظار از آمادگی همگان جهت تحقق حیات طیبه است و افراد برحسب علاقه و استعداد فعلیت یافته‌ی خود و نیازهای خاص جامعه آن‌ها را کسب می‌کنند.

[88]. برگرفته از : یونسکو، 1387، گزارش جهانی پایش آموزش برای همه سال 2008، ترجمه دفتر منطق‌های یونسکو در تهران، دفتر همکاری‏‌های علمی‌و بین‏المللی وزارت آموزش و پرورش، تهران.

[89]. پایان 6 سالگی تا پایان 18 سالگی

106. blended learning

[91] ویژگی های مذکور در شهر و روستا با هم متفاوت خواهد بود.

[ ۱٠ دی ۱۳٩٠ ] [ ۱٠:٤٠ ‎ب.ظ ] [ صفری-گلعلی پور ] [ نظرات () ]
.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

نويسندگان
لینک دوستان